YILLANMIŞ BİR İSTİFA ÜZERİNE SÖYLENMEMİŞ BİR İKİ SÖZ


      


Tanışmadığım Müjdat Gezen Sanat Merkezi öğrencileri için tevatürden öteye:

 

 

İnsan yaptıklarıyla anılmak ister, her ne kadar zamanın eğriyi ve doğruyu billurlaştıracağına güvenim tam olmasa da yolumda yürürken geçmişimin bıraktığım yerde kalmasını dilerim, eğrisiyle doğrusuyla. Ne var ki belirli bir geçmişi ortak yaşadıklarım, şimdiyi kazanma hırsıyla, yaşananları

kendilerini olumlama çabalarıyla evirip çevirdiklerinde, bu günün iktidarı adına, yitirdiklerini kazandıkları zaferler olarak yeni kurbanlara aktardıklarında damağımda acı bir hisle, geriye dönüp bakmak, insan hafızasında bir iki ayrıntıdan ibaret hayatımı bu günün sözcüklerinde beraat ettirmek bir zorunluluk haline geliverir. Aslında en çok rahatsızlık duyduğum, ertelemenin,

sabretmenin, görmezden gelmenin hafızamda yaşayan birkaç güzel anının da üzerini örtüşü. Keşke yüreğim buna izin verecek kadar pervasız olabilse, keşke gülüp geçmeyi becerebilsem…



 

 

MSM

 

1996 ‘da Savaş Dinçel’ in derslerine vekaletimle başladı bu serüven. Her anı seçilerek yaşanmış hayatımın en uykusuz, en yorgun, en gergin günleri… İlk yıl haftada 8 saatlik Sahne Tatbikatı dersleri ile başlayıp, MSM Akşam Okulu ve Fenerbahçe Sahnesi’nde kurduğumuz tiyatro ile toplam haftada 25 saat derse oradan haftada üç gün oyun sergilediğimiz MSM Oyuncuları ile gerçekleşen provalarla haftada 7 gün hesabı tutulamayacak saatlerle dolu öğrencilere harcanmış beş yıl –hayır bu doğru değil, kendi var oluşumuzu gerçek kıldık, öğretimi, sanatı, hayatı bildiğimiz gibi yaşadık, hayal ettiğimiz gibi.-

 

Hayat başka mecralarda da akıyordu bu süreçte benim için, Şehir Tiyatroları’nda Godot’u Beklerken’i, Barış’ı, Arslana Benzer’i çıkarttım, 7 Numara, Kısa Devre, Sana Bayılıyorum tv dizilerinde oynadım, annemi ve ağabeyimi kaybettim. Turneler, workshoplar, idari işler…

 

1998’de MSM hakkında Müjdat Gezen’in hayır amaçlı kurduğu parasız eğitim veren bir okul olduğu ve öğrencilerinin genellikle tv’yi tercih ettikleri dışında pek bir şey bilmiyordum. Dahası birkaç yıldır üzerinde çalıştığım ‘bir aktör nasıl eğitilir’ sorunsalı üzerinde çok az bir deneyime sahiptim. Okuldaki ilk yılım o çatı altında olup bitenler, öğrencilerin ihtiyaçları ve izlemem gereken yöntem konularında bilgi biriktirmekle geçti. İkinci yılın başında artık hedeflerimi saptamıştım. MSM özerk bir kurumdu, YÖK ‘e bağlı olmaması, paralı eğitim kapsamında olmaması, aldığı kararları hemen hayata geçirebilecek dinamik bir kurum oluşu ve sanata olan inancın kurumun temelini oluşturması, ülkemizdeki oyunculuk eğitimi kaosunda çok ciddi bir alternatifi oluşturabilirdi. Peki öyle değil miydi? Hayır değildi! Öğrencilere bedava ders vermeyi kabul etmiş iyi niyetli saygın hocalar ve bu minneti hayatları boyunca ödeyemeyeceğini düşünen öğrencilerin tuhaf ilişkisiydi ilk görünen. Hocalar için tuzaklı duran yer, öğrenciler adına bilabedel gösterilen özverinin gerçekte pek bir değer taşımayan fikirler için iyi birer kalkan oluşu ve hocalıkla iktidar sahibi olma arasındaki tuhaf pragmatik dengeydi. Öğrenciler içinse saygı, özveri ve minnet pamuklarıyla sarmalanmış bir ortamda sanatçı olmanın gerektirdiği başkaldırı, kendini ifade etme, özgürce tartışabilme olanakları  nankörlük etmeme ve terbiyeli olmanın ağır baskısı altında kalmış, o yaşlarda edinilmesi zor olan vicdani yükümlülükler zaman zaman  ikiyüzlülüğe davetiye çıkartır gibiydi. Ve usta-çırak ilişkilerinin göreceli duygusal değerlendirmeleri ve popülist değer yargıları ve konservatif olana tepkinin akademik tartışmalara uyguladığı afarozlar ve el yordamıyla edinilmiş deneyimlerin öznenin kapsadığı alanla doğru orantılı genel geçerliği…


Tiyatro Bölüm Başkanı olduğumda ilk iş ders müfredatlarını birbirleriyle ilişkilendirmek istediğim bir öğretmenler kurulu toplamak oldu, katılım üç kişiydi, ders müfredatlarını öğretmenlerden yazılı olarak talep ettiğimde durum farklı olmadı. Dersleri yıllara bölmek, ders sayılarını ve ödevlerini öğrencinin kaldırabileceği akılcı bir sisteme oturtmak zorunluluktu. Öğretmenlerin devamlılığını sağlamak, devamsız öğretmenleri kritik noktalardan almak gerekiyordu. Ders saatlerini ve sayılarını düzenlemek için harekete geçtiğimde öğrenciler için bir kahraman haline gelmiştim birilerinin ağzının tadını kaçıran bir kahraman. İlerlemeye devam ettim, giriş sınavlarında sadece güzel olduğu için okula kabul edilmek istenen bir aday hakkındaki tartışma ya da kısa boylu ya da şişman bir adaydan beklenen olağanüstü yetenek, getirilmek istenen yaş sınırlamaları kimi öğretmenlerle oyunculuğa bakış açılarımızın ötesinde bir kimlik, kişilik çatışkısına dönüyordu. Yıl sonu notlarının jürinin uzlaşarak değil her hocanın verdiği notların ortalamasından demokratik olarak oluşmasını istediğimde bana okulun teamülleri anlatıldı uzun uzun, en çok bağıran istediğini yaptırıyordu bu jürilerde ve en çok bağıranlar kontrolü kaybetmek istemiyordu. Önemli değildi, hayattan daha mı ağırdı tüm bu çatışkılar? En çok zamanımda benim de hocam olan Sayın Müjdat Gezen için kaygılanıyordum. Bir yandan desteğini eksik etmeyerek okulunu daha iyi bir noktaya taşımak istemekle, dostlarına karşı vefalı olmak arasında sıkışıp kalıyordu. Belki de ben sıkıştığını sanarak fazladan kaygılanıyordum, onun sınırlarını ve önceliklerini sezmeye çalışıyor, kocaman bir ego üzerine kurulu bu okulun hayatını tatsızlaştırmasına neden olmak istemiyordum, duygusallık işte. Ne acı ki duygusal davranmakla itham ediliyormuşum en çok.

 

 



Derslerim

 

Derslerimde yeteneğe değil yaratıcılığa dayalı bir sistem oluşturmuştum. Birinci yıl sadece ön alıştırmalar, serbest, koşullu ve fiksatif doğaçlamalarla, öğrencilerin bir rol kişisi olmadan kendi duygularını olmayan etkilerle dışa vurmasını amaçlayarak sadece oyun kavramı üzerinde duruyordum. İleriki sınıflarda ontolojiden yararlanarak gerçekleşen  imajinasyon çalışmaları, enerji kullanımı, kendi geliştirdiğim oyuncuda üç pencere kavramı ve karakterizasyon çalışmalarıyla oyuncuların bütünü parçalara ayırmasını ve sonra yeniden birleştirmesini sağlamaya çalışıyordum ve son sınıfa gelindiğinde uygulama çalışmaları başlıyordu. Okuldan mezun olan her oyuncunun en az iki farklı oyunla seyircinin karşısında bir sezon oynamasını amaçlıyordum, bundan cep harçlıklarını da çıkaracaklardı. Başardık da. MSM Oyuncuları, Türkiye’de hiçbir okulda benzeri olmayan bir uygulama alanına dönüşmüştü. İlk yıl toplam seyircimiz 7 bini bulmuştu. Ancak özellikle son sınıfların müfredatında değişiklikler yapılması gerekiyordu, haftada 36 saat ders gören ve en az dört beş dersten ödevi olan bir öğrenci sahneye çıkmak ve prova yapmak için, uykusundan, derslerinden ve sabrından çalıyordu. Müfredatlar bu uygulama sahnesi açılmadan düzenlenmişti ve yeni koşullara uyum sağlaması gerekiyordu. Son sınıfların sadece uygulama dersleri alması konusunda ısrar ettim, bu değişikliği tek başıma gerçekleştirmem okulu alabora ederdi, sessizce geçiştirildim. Ne garip ben istifa ettikten bir yıl sonra bu gerçekleşmiş, birilerinin özgün fikri olarak.

 

Giderek öğrencilerin ilk yıllarda % 100 olan desteği erimeye başlamıştı. Evet derslerim hala en ilgi çekici derslerdi, öğrencilerin büyük çoğunluğu için önemim tartışılmazdı ne var ki uygulama çalışmaları önceden de öngörüldüğü üzere öğrencilerin üzerine çok fazla yük oluşturmuş ve şimdi tıpkı öğretmenler gibi öğrenciler de katlandıkları fedakarlığın faturasını bana kesmeye başlamışlardı. Sürekli prova yapmak, oyun oynamak, dekor taşımak, turnelerde koşuşturmak, ödevler, araştırmalar, dersler özel hayata neredeyse vakit yoktu. Dahası tv sektörü gelişmiş dizi furyaları başlamış, bir iki ay önce cebinde sigarası yokken okula özel arabalarıyla gelmeye başlayan kimi öğrencilerin şansına sahip olma isteği yavaş yavaş eğitimi   tali bir noktaya getiriyordu, okulun varmak istediği amacı da. Öğrencilerin bir aktör olarak ömür boyu karşılarına çıkacak ikilemleri çok erken girmişti hayatlarına. Dışarıdaki işleri için izin isteyen, gerektiğinde yalan söyleyen ya da işleri reddederek okuluna devam eden kimi öğrenci için gerçek bir engeldim, her ne kadar sevilsem de.

 

Öğrencilerin bir kısmı dışarıda devam eden hayat karşısında oyuncu olmaya çalışarak ödedikleri bedeli, klanlaşarak kendi seçmedikleri öğrencileri dışlayarak, kurduğumuz sahneyi kapalı devre bir dergaha çevirme yolunda fatura etmeye başlamışlardı. Klanları dağıtmakla işe başladım, bir iki mezunu ekipten çıkardım. Sahnemiz enteresan bir yerde bulunuyordu şimdi yeniden düzenlenen  Rüştü Saraçoğlu stadının bahçesinde Birleşik Fenerbahçeliler Vakfı’ nın alt katındaydı. Vakfın korumalarından bir iki ağabeyleriyle sıkı fıkı dost oldular bazıları. S i g a r a içiyorlardı, sahnede kuliste, soyunma odalarında, vakıfta, okulun bahçesinde… Fazla koşul yoktu;  ya sahnenin kapatılı, sayıları hiç de az olmayan  bir gurup öğrenciyi okuldan uzaklaştırılmasını talep etmek ya  görmezden gelmek ya da mücadele etmek.  Bu durumun afişe olması koşulunda Müjdat Gezen’ in kamuoyu önünde düşeceği durumdan bahsettim, sahnenin kapatılmasına neden olmakla sadece kendilerinin değil kendilerinden sonra gelecek nesillerin de sorumluluğunu aldıklarından dem vurdum, o ağabeyleriyle bizzat konuştum, tehlikeli bir konuşmaydı ama bana hak verdi, hatta söz verdi. Sahnenin tatilde olduğu aylar boyunca akşamları tiyatronun bahçesinde dikilerek söz aldığım ağabeylerine ve onlarla yarenlik etmekten hoşlanan öğrencilerime inatla talebimden vazgeçmeyeceğimi gösterdim.

 



Yolun sonu

 

Okuldaki son yılımda sigara ve klanlar mevzuunda hayli yol almış olsak da asıl sorunumuzu telafi edemiyordum. Son sınıf öğrencilerimin çoğu dışarıdaki ranta dahil olmak istiyorlardı. Birkaç ay sonra okul bitecekti ve kendilerini belirsiz gelecekleri karşısında güvencede hissetmek istiyorlardı, tipik mezuniyet psikolojisi aslında. Saltanat’ı çalışıyorduk, bu onların mezuniyet oyunuydu. “Açlıktan kan tükürdüklerini”, “ ev kiralarını ödeyemediklerini” “okulda çay içecek paralarının olmadığını” ve artık “usandıklarını” belirterek oyunu bırakmak istediklerini söyledi bazıları, bir ikisi dışında bütün sınıf sessiz kaldı duruma. Bunun bir okul oyunu olduğunu, son sınıf sahne dersimin içeriğinin oyun çıkarmak olduğunu, oyunu bırakmanın dersi bırakmakla aynı anlama geleceğini  ve bu durumda kendilerine not veremeyeceğim için doğrudan bütünlemeye kalacaklarını söyledim. Seçim yapılmıştı. Derslerime girmediler ve aynı oyunu oynamaya gönüllü olan bir alt sınıfla dersleri haricindeki 23 provayla çıkardık.

 

Final sınavlarına geldiğimde hayatımın en zor günlerinden birini yaşayacakmışım meğer. Benim içlerinde en güvendiğim öğrencilerimin olduğu son sınıfım bütünlemeye kalmaktansa benden rahatsızlığını ayyuka çıkaran bir başka öğretmeni üzerime salmayı uygun görmüşler. En acısı yalan söyleyerek. Meğer onlar dersi bırakmamış ben atmışım, şimdi de kişisel kızgınlıklarım yüzünden onları sınıfta bırakmak istiyormuşum.

 

Sahneye dizildiler, “öyle mi oldu?” dedim, korkunç bir andı, bir daha ömürleri boyunca kimsenin gözlerinin içine bakamadıkları bir an yaşamalarını istemem. Sessizlik… Yalnızca biri giderayak “hayır öyle olmadı” diyebildi. Dışarıda içlerinden bir öğrencimi çekip sordum “neden?” diye “böyle olacağını bilmiyorduk, affet” diyebildi, gözleri gerçekten mi yaşarmıştı acaba yoksa benden öğrendiği tekniklerden birini mi uyguluyordu?

 

Sonuç; yol bitmişti. Gitmem gerekiyordu. Dersler öğrenciler içindir, benim kimseye verilecek dersim kalmamıştı, onlardan bir kez daha öğreniyordum hayatı. Öğrencilerime yalan söyleten, onları bu gencecik yaşta yozlaştıran şeye teslim olmam gerekiyordu.. Meğer yıllardır bu anı pusulamış biri uğulduyordu kulaklarımda “Bu okul dostluk yuvasıdır…” “biz bu okulu sevgiyle kurduk…”  “Öğrenciye düşman olunmaz…” Yazık, “ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi ol”  derler ya bir anda olanı da görüneni de kavradım, kendi oluşumu da.  Kötülüğün sebebi de uyaranı da ben olmamalıydım.

 

Bir söz vermiştim Saltanat’ı çıkaran sınıfı Diyarbakır festivaline götürecektim. Sessizce gerçekleştirdik turneyi, dekorlar tekrar sahnemize döndüğünde asistanlarıma, kimseye çaktırmadan odamdaki eşyaları arabama yüklemelerini söyledim. İstifa mektubumu faksladım.

 

 

 

        


1996-1997  2001-2002 eğitim yılları arasındaki  MSM projeleri

 

TEBEŞİR DAİRESİ            Yöneten Engin Alkan

VİŞNE BAHÇESİ              Yöneten Engin Alkan

ANTİGONE                       Yöneten Engin Alkan

SALTANAT                        Yöneten Engin Alkan

 

 

 

 

KADINLAR SAVAŞIRSA      Yöneten Kemal Kocatürk       

                                                  Genel S. Yön. Engin Alkan

AKADIN YAYI                        Yöneten Şebnem Sönmez       

                                                  Genel S. Yön. Engin Alkan

OZ BÜYÜCÜSÜ                    Yöneten Sennur Kaya           

                                                  Genel S. Yön. Engin Alkan

 

 

MSM Akşam Okulu

 

ÇİZGİ                           Kolaj                           Yöneten Engin Alkan

DÖNÜŞÜM                Kolaj                           Yöneten Engin Alkan

 

 

MSM  10. yıl  Tiyatro Bölümü Gösterisi       Tasarlayan ve yöneten Engin Alkan

 

 

Gerçekleşen Turneler

 

 

TEBEŞİR DAİRESİ      Denizli Çocuk ve Gençlik Oyunları Festivali

                                      İBŞT Gençlik Günleri

                                      Vefa Lisesi

 

VİŞNE BAHÇESİ     İBŞT Gençlik Günleri

                                   Deniz Harb Okulu

Vefa Lisesi

 

ANTİGONE              İBŞT Gençlik Günleri

                                   Sarıyer Tiyatro Festivali

                                   Denizli Amatör Tiyatrolar Şenliği

                                   Diyarbakır Sanat Festivali

                                   ODTÜ Şenliği

                                   Vefa Lisesi

                                   MSM Tiyatro Okulları Buluşması

                                   Çanakkale Festivali

 

SALTANAT              Çanakkale Festivali

                                   Diyarbakır Festivali

                                   İBŞT Gençlik Günleri

 

 

 

 


2001 yılına ait  bir MSM Oyuncuları pano duyurusu

 

AFERİN SANA!

 

               

        ELEŞTİRİLDİN!

 

 

 

 


MSM KONSERVATUVARI 1998-99 YILI DENEME SINIFI   ÖĞRENCİLERİ’NE:

 

            Hepimiz için zorlu geçen bir sınavda sergilediğin, seni onlarca adayın arasından sıyıran kişisel yeteneğin ,doğrusu takdire değerdi.Yaşam boyu sürecek amansız bir maratonun ilk ayağını aştın ve MSM Konservatuvarı ,Tiyatro Bölümü, Deneme Sınıfı’nda eğitim görmeye hak kazandın.Tebrikler…

            Büyük olasılıkla ,geçtiğimiz sınavda da olduğu gibi, seni başarıya taşıyacak şeyin yeteneğin olduğunu düşünüyorsun,bu çok doğal.Ancak oyunculuk yetenek gibi, sezgi gibi, kendiliğinden sahip olunan unsurları da içine alan bir çok kanalın, sürekli kombine olduğu, karmaşık bir yaratım alanıdır.Elbette ki ,sanat yapmak için yetenek önemli bir avantaj,kimi algılayış biçimlerine göre de vazgeçilemez bir unsurdur.Ama sanat salt yeteneğe dayandırılamaz.Ve çağdaş sanatçı, kimliğini, yeteneğin de önünde duran yaratıcılığıyla oluşturur.Çünkü oyunculuk ,bu günün anlayışıyla , bir uygulama biçimi değil ,bir yaratım alanıdır.Yeteneğini unut! O, gerektiği zaman, yanıbaşında beliriverecektir, nasıl olsa.

            Eğitmenin olarak,sana oyunculuğu öğretme taahhütüyle burda bulunmaktayım. Seni iyi bir oyuncu -hatta göze alabiliyorsan,sanatçı- yapacak etapları  birlikte aşmaya çalışacağız.Hatırlatmalıyım ki ,burada sana çok iş düşüyor. Seçmeye çalıştığın meslekte, başarının , sadece gerekenleri yerine getirmekle mümkün olamayacağını ,bir an önce kavramak zorundasın.Derslerimiz sırasında ,seninle ilişkim genellikle uzlaşma yolunda olmayacak.Derslerde sana, benim ya da arkadaşlarının yönelteceği eleştirileri, sakın kişiselleştirme ,hatta mümkünse sınıftan içeri girdiğinde, ego’na ,seni dışarda beklemesini söyle - çünkü ben de öyle yapacağım- unutma ki, ben senin için buradayım,bazan işini zorlaştırsam bile.

            Yıl sonundaki sınavdan korkma! Kendi gelişiminin takipçisi ol,sınavı yeri geğldiği zaman düşün ,öyle ya;baştan kaybedecek olsaydın,şimdi burada olamazdın.

            Derslerde mümkün olduğu kadar çok not  tutmaya çalış,hafızana ne kadar güvensen de, çok geçmeden seni yarı yolda bırakacaktır. Üşengeçliğin,tembelliğin, endişenin ve korkunun sana engel olmasına izin verme,aktif ol.Senden zeka,yaratıcılık dinamizm ve motivasyon bekliyorum.Yıl boyu gözleyeceğim derslerdeki aktiviten,tutumun,hazırlıkların,eleştiri ve tartışmalara katılımın, dersleri anlamaya çalışma gayretin ve devamlılığın,hakkındaki kanaatim açısından çok önemli olacaktır.

            Tiyatro birlikte yapılan,kollektif bir sanatttır.Kendi içine doğru çıkacağın yolculukta,seninle aynı koşulları paylaşan arkadaşlarını ve partnerlerini acıtma.Disiplin ve sorumluluk sahibi olmalısın.Birlikte çalışacağın partnerlerini zor durumda bırakacak tutum ve kararlardan kaçın. Unutma,kimse kimsenin lüksü değildir,hayatı birbirimiz için kolaylaştırmak zorundayız.Oyunculuk, bilgisini insan ve davranışlarından alan bir sanattır.İnsanı anlamak, hemen yanı başımızda başlar.Aşağılama,küçük görme,alay,dalga geçme, yargılama,saldırganlık , itham  ve benzeri davranışlardan kaçın,derslerimde bunlara asla izin vermem.

            Derslerim sırasında mutlaka rahat ve hareketlerini kısıtlamayacak giysiler giy.Takılar,aksuarlar vb. işini zorlaştıracaktır.Sen sahnede güzelleşeceksin ve bunun yolunu bulacaksın.

            Tutacağın notların dışında benim dersimi ait bir defterin olsun.Senden her dersin sonunda,dersin değerlendirmesini yapmanı istiyorum;O gün kafan neyle meşguldü,ne öğrendin ya da öğrenemedin,ders nasıldı,sen derste nasıldın,sahnede yaşadığın sorunların ne olduğunu düşünüyorsun,bunlara bulabildiğin ya da öngördüğün çözümler neler,benimle ya da partnerinle ne yaşıyorsun,hedeflediğin sürecin neresindesin,ne yapmak istiyorsun yada yapmak istemiyorsun,neyi yapamıyorsun,kendini nasıl hissediyorsun,düşlerin ya da hayal kırıklıkların ne vb.kısaca,deftere her şeyi yazabilirsin.Ne yazacağına ,ancak sen karar vereceksin.Ama ne olursa olsun, her dersten sonra,bir dahaki derse kadar yazacak bir şey bulmalı ve yazmalısın.Zaman zaman bu defteri senden alıp, okuduktan sonra iade edeceğim.Yazdıklarının benim dışımda kimse tarafından okunmayacağına söz veririm.

            Nasihatlerim bir avazda bunlar.Arka sayfada bana dair bir tanıtım yazısı bulacaksın.Hayallerini gerçekleştirmen dileğiyle…Hoşgeldin!