Bir çocukluk şiirinden

Sevim Kutluay’ a:

…Dikilmiş rüzgâra, kuytuda duracağına

Beden çökmüş, dağılmış sertliğin pala bıyıklarında

Doğa annem neredesin?..

Erkek veya kadın bir bedene doğarız. Ama dişil ve eril olanı bedenlerimiz belirlemezler.   Bizi asıl biçimleyen içine doğulan kültürlere özgü algılamalardır. Birine erkek, kadın veya başka bir şey dediğimiz an onu tüm varoluşsal nitelikleriyle bir kategorinin içerisine sokarız. Oysa kadın-erkek ilişkileri ve hatta cinsellik egemen söylemin yarattığı güç ilişkilerinin bir türevi değil midir? Güç ve iktidar söylemlerindeki dişil ve eril vurguları hangi tuzaklarla giyiniriz peki?

Düşünürüm, otoritenin egemen söylemine karşı bir zafer kazanmak mümkün müdür acaba? Foucault  “Bizim söyleme olan karşıtlığımız dahi egemen söyleme göre belirlenir” diyor. Haklı olabilir mi? Aklımızın esaretinden kurtuluşumuzun hiçbir yolu yok mudur? Yüzleşmek zorunda olduğumuz, insan olmanın sonsuz acı tadı mı?

Kim bilir belki de özgürleşebilmemizin esası kendimiz hakkında oluşturduğumuz tanımlamalarda değil, bizi kuşatan tanımlamalara başkaldırmaktadır.

ENGİN ALKAN

HEKATE’NİN ŞARKISI

ŞİİRLER: WILLIAM SHAKESPEARE

ÇEVİRENLER: TALAT S. HALMAN, SABAHATTİN EYÜBOĞLU, CAN YÜCEL

MÜZİK VE PROJE: SELİM ATAKAN

YÖNETEN: ENGİN ALKAN

YAPIMCI: ZEYNEP ÖZBATUR ATAKAN /KARATER YAPIM

SAHNE TASARIMI: GAMZE KUŞ

GİYSİ TASARIMI: DUYGU TÜRKEKUL

IŞIK TASARIMI: MAHMUT ÖZDEMİR

MAKYAJ TASARIMI: SEHER SANDER,

TANITIM KOSTÜMLERİ: MEHTAP ELAİDİ

OYNAYANLAR:

HEKATE: AYÇA VARLIER

MAC BETHAT: EMRE ÇELİK

I. CADI: BANU KUNT

II.CADI: BEGÜM GÜNCELER

KERBEROS: BÜLENT TEKAKPINAR

ORKESTRA
SELİM ATAKAN( ŞEF, PİYANO)
HAKAN ELBİR (AKERDEON)
ÖZLEM NOYAN (FLÜT)
DENİZ DOĞANGÜN (VİYOLONSEL)
SALTIK TUKUR (BAS)
USKAN ÇELEBİ (PERKÜSYON)

YÖNETMEN YARDIMCISI: VOLKAN KELEŞ

PROJE KOORDİNATÖRÜ: ASLI ATASOY

ASİSTANLAR:

Fatih Gençkal,Cansev Erdemir, Suat Yazıcı

TANITIM DOSYASINDAN:

Shakespeare’ in Macbeth oyunun üzerine gerçekleştirilmiş bir müzikal uyarlama olan Hekate’ nin Şarkısı, Selim Atakan tarafından bestelenmiş, büyük çoğunluğu sonelerden seçilmiş Shakespeare’ e ait dizelerden oluşmaktadır. Yönetmenliğini Engin Alkan’ ın gerçekleştirdiği  müzikal gösteride bedensel devinimlerin, dansın ve tiyatronun iç içe geçmiş saydam ifadelerinin eşlik ettiği şiirler Cadı Hekate ve Macbeth karakterlerinin ekseninde ifade olunan bir kurguyla seyirciye iletilmektedir.

Macbeth tragedyasında Hekate kimliğinde simgelenen karanlığın, büyücülüğün ve kötülüğün cadı figürleri Hekate’ nin Şarkısı’nda bu kez doğdukları doğu kültürlerinin ortak belleğinde yer alan ana tanrıça kimlikleriyle ele alınmışlardır. Shakespeare’ in metnine de kaynaklık eden Cadı Hekate aslen binlerce yıldır Akdeniz kültür havzasında varlık gösteren anaerkil ana tanrıça figürünün zamanla kötücül bir büyücüye dönüşmüş formudur.

Aynı zamanda Tanrıça Hekate Anadolu pagan kültürü orijinli bir tanrıçadır. Kültü ve miti daha sonra Antik Yunan’ a yayılmış,  giderek Hıristiyanlık düşünce ve inanç sistemlerinin değişimiyle farklılaşıp karanlıkların, sihir ve cinlerin, şeytanla işbirliği yapan cadıların tanrıçası kimliğine bürünmüştür. Bu ilginç değişimde anaerkil toplum değerlerinin ataerkil değerlere dönüşmesinin payı oldukça açıktır. Bu bağlamda Hekate’ nin Şarkısı seyircisini insanlığın ortak eril ve dişil karşıtlıkları üzerinden erk ve iktidar kavramlarının binlerce yıllık yolculuğuna tanıklık etmeye çağırmaktadır.

Yönetmenliğini Engin Alkan’ ın gerçekleştirdiği; bedensel devinimlerin, dansın, tiyatronun ve müziğin iç içe geçmiş saydam sınırlarında, canlı bir orkestranın eşlik ettiği gösteri Ayça Varlıer, Emre Çelik, Banu Kunt, Begüm Günceler, Bülent Tekakpınar tarafından sunulmaktadır.

KURGU

Macbeth’ in üç cadısı kaynayan kazanlarının başında hummalı bir çaba içindedirler. O bildik tekerlemeleriyle oyun başlar; “Kayna kazanım kayna! Yan ateşim yan!”Kazan kaynar, Hekate’ nin bedeninden Macbeth dünyaya gelir. Cadılarımız Macbeth’ i güçle yoğururlar, ona iktidar verirler, özgüvenle cilalarlar, tıpkı diğer bütün analar gibi.Kahramanımız giderek buyurganlaşan bir erk figürüne dönüşmeye başlar. Yaratıcısı Hekate’ ye büyük hayal kırıklığı yaşatan bir gerilim içindedir. Kız kardeşler el verip onu dönüştürmeye çabalasalar da Macbeth durumu kendi varlığına yönelik tehdit olarak algılar ve doğduğu rahmi ele geçirmek üzere davranır.

HEKATE VE CADILIK

Shakespeare’ in Macbeth’ i, şimşek ve gök gürültüleri arasında üç cadının nın bir sonraki buluşmalarının Macbeth’ le olmasına karar vermeleriyle başlar. Macbeth ve Banquo bir açıklıkta gezinirlerken cadılar onları bazı kehanetlerle karşılarlar.  Macbeth’ in iktidar hırsını körükleyip yanılmasına neden olan üç kadın yer altı dünyasından fırlamış, şeytanla işbirliği yapan, sihir ve cinlerin karanlık cadıları olarak çizilmiştir.

Birbirini tamamlayan bu üç cadı figürünün başlarında Shakespeare’ in Yunan Mitolojisinden devşirerek kullandığı Baş Cadı Hekate vardır.

Eserimizde Hekate ve diğer iki cadı Shakespeare’ in Macbeth’ inde çizildiği gibi karanlık ve kötücül figürler olarak değil, hayatı kutsayan evrensel uyum ve barışın doğurgan figürleri olarak resmedileceklerdir. Bu çok önemli algı farkının dayandığı temel şudur:  Hekate Akdeniz havzasında varlık gösteren anaerkil ana tanrıça figürünün zamanla kötücül bir büyücüye dönüşmüş formudur.  Hekate Anadolu pagan kültürü orijinli bir tanrıçadır, kültü ve miti daha sonra Yunanistan’a yayılmıştır. Üç yüzlü olarak bilinmesi ayla özdeşleşmesinden ileri gelir.

Hekate aysız geceleri ya da ayın son dördün evresini simgeler. Ay anaerkil toplumlarda dişilikle oldukça ilgili olduğundan, Hekate’ nin kadınlığın son dönemlerini de simgelediği söylenir.

Hekate’ nin ilk tapınıldığı zamanlardaki yaşam veren, yaşamlarının önemli karar noktalarında insanların doğru karar vermelerine yardımcı olan, ışık saçan, yol gösteren kişiliği, ileriki yüzyıllarda Hıristiyanlık düşünce ve inanç sistemlerinin değişimiyle farklılaşır. Gitgide karanlıkların, sihir ve cinlerin, yer altı dünyasının yaşlı büyücüsü ve şeytanla işbirliği yapan cadıların tanrıçası kimliğine bürünür. Bunda anaerkil toplum değerlerinin ataerkil değerlere dönüşmesinin payı olduğu düşünülmektedir.

Hekate kimi bölgelerde yol ağızlarında her yeri her şeyi görebilmesi için üç bedenli bir heykel olarak canlandırılmıştır. Kimi sanatçılar da onu aynı bedende üç başlı, altı elli olarak, ellerinde meşale, kılıç, hançer, kement, anahtar ve yılan tutarak görüntülemişlerdir.

Hekate’ nin Tanrı’nın Adem ile aynı anda yine balçıktan yarattığı Lilith’ in dönüşmüş formu olduğu düşünülmektedir. Lilith güzel, güzel olduğu kadarıyla şuh ve başına buyruktur. Kendini Adem’ le birlikte topraktan yaratıldıklarından eşit sayar ve ona tabi olmayı şiddetle reddeder, Adem’ i terk eder.

Mezopotamya’da tanrı ve tanrıçaların hükmettiği dönemlere baktığımızda; Lilith, Sümerlerde rüzgâr tanrıçası “Lilitu” olarak karşımıza çıkarken, Babillerde tanrıça İşhtar’ın güzelliği, zekâsı ve şuhluğu aynı zamanda yine Babil’in kötülük tanrıçası Lamatsu’yla benzerlik gösterir. Güzellik ve kadınsal iç dürtü, kıskançlık ve kin olarak birleşmiş, erkeğine boyun eğmeme hatta isyankârlık, tek bir tanrıçada birleşerek Filistinliler vasıtasıyla antik Yunan’ın tanrılar dünyasına girmiş ve burada karşımıza “Hekate” olarak çıkmıştır. Hekate, bir taraftan insanların yardımcısı olup adına adaklar adanan bir tanrıçayken diğer yandan büyünün ve sihrin, karanlık tarafın, insanlara musallat olan cinlerin ve erkek nefsinde olmaması düşünülen kötülüklerin sorumlusu olarak tutulmuştur.

Meryem ve Artemis-Diana arasındaki bağlantıları da dikkat çekicidir:  Her iki kadın figürü de bakiredir fakat doğum yapmışlardır, her ikisinin de “Cennet’in Kraliçesi”, “Tanrı’nın Annesi”, “Kutsal Bakire” gibi ortak isimleri vardır. Dünyanın yedi harikasından biri sayılan ve Artemis’i evi olarak kabul edilebilecek en büyük Artemis Tapınağı ve Meryem’in evi aynı yerde, Efes‘tedir. Kilise tarafından M.S. 431′e kadar kutsallığı kabul edilmeyen Meryem‘in Konstantin tarafından düzenlenen konsülden sonra kutsal kabul edilmesi ve Artemis-Diana’nın özelliklerinin kendisine atfedilmesi tesadüf değildir.

MACBETH  “HAYATIN OĞLU”

Milattan sonra 11. yüzyılın başları, Britanya adası. Bu tarihlerden önce ve çok sonraları da olacağı gibi, kanlar içinde, ihanetlerle, kibirle dopdolu, en yakınlarındakileri ve dahi çok uzaktakileri, akrabalarını, kardeşlerini ve hatta babalarını gırtlaklayan, iktidar ve güç için kendi benlikleri dahil her şeyini vermeye hazır erkeklerin dünyasında bir erkek: Mac Bethad, Orta İrlanda’ daki anlamıyla  “hayatın oğlu” ve Shakespeare’ in ona verdiği ölümsüz adla Macbeth…

Kadınlarsa bu dünyada bir cinsel kimlikleri varsa şayet ancak büyülerinden sakınılması gereken cadılar ya da cinsiyetsiz annelerden ibaret… Kötü kehanetlerin dipsiz kaynakları, ana tanrıça kültünün cadı kraliçe Hekate’ ye dönüşüp bir daha hiç geri gelmeyeceğinin kanıtları…

Macbeth tragedyası, İngiltere tarihindeki en kanlı iktidar savaşlarından birini sahneye getirir. Kör iktidar tutkusunu gerçekleştirebilmek için iktidara giden yolda önce kralı, sonra olayın tanıklarını, daha sonra da kuşkulandığı her insanın kanını dökmekten çekinmeyen Macbeth, sonunda döktüğü kan gölünde boğulur; kör iktidar hırsının bedelini kendi yaşamıyla öder.

Macbeth, gerçeğe hükmetmeye çalışırken kötülüğe giden yolda attığı her adımla azap çeken, ahlaki değerlerden ne denli uzaklaştığını bile bile yoluna devam eden bir kahramanın trajedisidir. Belki bu yüzden edebiyat tarihi boyunca hep evrensel ve ahlaki değerler açısını ele alınmıştır.

“İktidar” sözcük olarak: “bir şeyler yapabilme doğal gücü ya da yeteneği;” “Etkide, ya da eylemde bulunma imkânı veren hukuki, siyasi ya da ahlaki güç;” “Devlet yönetimini elinde bulunduranların, bir toplumu yönetenlerin siyasi, hukuki ve fiili gücü;” “Yönetenlerin, yönetme yetkisini elinde bulunduranların kendileri, hükümet”, “bir toplulukta veya kuruluşta idareyi elde bulundurma” gibi anlamlara gelmektedir.

İktidar kavramı hayatın neredeyse her alanında karşımıza çıkmaktadır

Aile, topluluk, toplum, devlet, iş kısacası insanlar arasındaki her türlü ilişkinin düzenlenmesi dolaylı veya doğrudan “iktidar” kavramıyla bağlantılıdır. Diğer bir anlatımla, insanlar arasında iktidarı ilgilendirmeyen hiçbir düzenleme biçiminden söz edilemez.  Zira her düzenleme aynı zamanda bir “güç” unsuru içermektedir. Kavram olarak: güçler arasındaki mücadelede üstün gelen gücün diğer güçler üzerinde belirleyici olması; “toplumu, insanları yönetme gücünü, bir davranışı yönlendirme kabiliyetini elinde bulundurma” imkanına sahip olma hali demektir. Her iktidarın öncelikli amacı kendini yaşatmaktır. Diğer bir ifade ile hiçbir iktidar, kendi varlığına yönelen hiç bir “oluşuma” yaşama hakkı tanımaz.

Modern dünyada ataerkilliğin hâkimiyeti neredeyse tartışılmazdır. Ataerkillik, erkek otoritesine dayanan bir tür toplumsal örgütlenme düzenidir.. Bu erkek üstünlüğü ilkesi etrafında, toplumun kültürü, adetleri, inancı ve mitolojisi, anaerkil düzenli toplumunkinden farklı bir biçim oluşturur.  Zaman içinde gelişen uygarlık,  çoğu yapılanmasını din, milliyetçilik, ırkçılık, ataerkillik vasıtasıyla insanoğlunun en vahşi içgüdüleri üzerine kurmuştur. Avcılık ve toplayıcılık toplumundan tarım toplumuna geçişten sonra ortaya çıkan ürün fazlası, doyumsuz insanın gözünü kamaştırmıştır. Hep daha fazlasını istemeye meyilli insanoğlu, savaşıp karşındakinin sahip olduğuna el koymayı, çaba gösterip o şekilde elde etmekten daha kolay bir çözüm yolu olduğunu keşfetmiş ve öldürmeyi, gerekirse öldürülmeyi, dinsel+milliyetçi dogmalar, ırkçı zırvalamalarla savunmuştur.

Ataerkil düzen, yöneten-yönetilen ilişkileri bağlamında ele alındığında, siyasal iktidarı ele geçirmek için “iktidar” yeteneğine sahip olunması gereğini savunmuştur. Ataerkil toplumlarda iktidar yeteneği sadece erkeğin değerleriyle belirlenmiş olmasından dolayı, iktidar ancak erkeklere özgü bir kuvvet olarak ortaya çıkmıştır ve ataerkillik, kendine tehdit unsuru gördüğü her şeyi şiddete boğmuştur.

Tüm bu anlatılanların ışığında Macbeth karakteri erk ve erke fikri üzerinden yaratılmış kolektif bir karakteridir de aslında. Varlığını koruma içgüdüleri ve iktidar hırsıyla sarmalanmış, güce ve şiddete yazgılı tüm benzerleri gibi. Belki de Shakespeare’ in karakterine Macbeth ismini koyarken onu  “Hayatın Oğlu” anlamına gelen Mac Bethat isminden türetmesi tesadüfi değildir.

KISA KISA…

TANRIÇA HEKATE

Anadolu kökenli bir tanrıça olduğu kabul edilmektedir. Anadolu ve tüm Akdeniz havzasında ana tanrıça figürünün temeli olan Kübele ile olan bağlantısı bir yana tıpkı Kübele gibi Ademin ilk karısı Lilith’den evrilen ilk tanrıçalar arasında kabul edilir. Sümerlerde rüzgar tanrıçası Lilitu, Babil’de kötülük tanrıçası Lamatsu ve Mısır’da Heket aynı soydan gelen diğer Akdeniz Tanrıçalarıdır. Bu tanrıçalar Helen kültünde Artemis’e dönüşen Hekate Roma mitolojisi ve hatta Hıristiyan kültünde kendine yer bulmuştur. Ataerkil düşünüşün kemikleşmesi sürecinde bereketin, doğurganlığın kadınlığın ve önemli kararların hayat veren ay tanrıçasından büyünün ve kötülüğün tanrıçasına dönüşmüştür.

ÜÇ BAŞLI KÖPEK KERBEROS (CERBERUS)

Kerberos yunan mitolojisinde Styx ırmağını bekleyen ölüler dünyası Hades’in bekçisi olarak görülür. Görevi ölülerin etlerini yiyerek canlılar dünyasına dönmelerini engellemektir. Aynı Kerberos hem öbür dünyanın kapısını beklemek görevinden dolayı -o dünyanın anahtarı Hekate’dedir çünkü- hem de üç başlılığından dolayı üçlü bir tanrıça olan Hekate ile birlikte resmedilmiş, birlikte anılmıştır.

MAC BETHAD (MACBETH)

Shakespeare’nin ölümsüz eseri Macbeth “Holinshed Günceleri” adlı tarihi bir kaynakta geçen isimleri kullansa da, oyundakinin aksine tarihteki ve güncelerdeki İskoç kralı Macbeth sevilen ve iyi anılan bir hükümdardır. Adının kökeni Orta İrlanda’da “hayatın oğlu” anlamına gelen “Mac Bethad”a dayanır. Shakespeare’nin Macbeth’i iktidara giden yolda erdemlerinden uzaklaşan, tahta tırmandığını sandığı merdivenlerle karanlıklara inen bir “kahraman”dır.

PAGAN KÜLTÜR VE AY İLİŞKİSİ

Ay tanrıça, pagan kültürlerin ortak ürünlerinden en belirgin olanlarından biridir. Günümüzden 100.000 yıl kadar önce, avcı toplayıcı toplumlarda doğurgan ve doğurduğu yavruyu besleyebilen dişi doğal olarak kutsal ve üstün kabul edilmekteydi. Bu dönemde -iklim koşullarının da bu günkünden farklı olduğunu belirtmek gerek- soğuk ve tehlikeli olan geceler ancak dolunay mucizesiyle aydınlanmakta ve bir nebze olsun güvenli hale gelmekteydi. Üstelik ayın bu evresi sırasında kutsal olan kadınlar adet görmekteydi. Atalarımız bu iki döngü arasında bir bağlantı kurmakta geç kalmadılar elbette. Bu bağlantı kadınların “mahrem” günlerinin kutsal sayılmasına, adet kanlarının iyileştirici gücüne inanılmasına sebep verdi. Doğurgan ve kutsal olan kadın ile ay ilişkisi medeniyetin “gelişmesi” ile ay tanrıca kültünü oluşturdu ve en arkaik inançlar sitemleşmeye başladı. Ancak insanlık güneşe tapan erkeklerin iradesi altına girdikten sonra ayın, kadının, ve hatta “aybaşı”nın kötü sayılması kaçınılmaz olmuştu. Çünkü Ataerkil düşünüş kadını ve tüm temsil ettiklerini varlığına karşı bir tehdit olarak algılamaktaydı.

İKTİDAR

Foucault’a göre iktidar tüm tarihin etrafında döndüğü ana öbeklerden biridir. İktidardakiler ve iktidarda olmayanların savaşımı mikro düzeyden makro düzeye bir geçikenlikler ağıdır. Gündelik hayatın tüm veçhelerinden siyasal sisteme, akademik ortamdan işyeri disiplinine, kadın erkek ilişkilerinden arkadaş ilişkilerine, cinsel münasebetler ve aşka dair söylemlerden siyasal söylemlere kadar her alanda görülen dinamik bir süreçtir. Erk odakları – ki betimlemekle bitmez – arasındaki akışkan hareket nihai olarak total bir iktidar bloğu olarak tekil bireyler tarafından algılanır. Lakin kaynağını aradığınız yerde gizlenirken, aramadığınız ve hiç ummadığınız yerde (mesela kendi davranışlarınızda) yeniden karşınıza çıkar. İktidar daima kendisini meşrulaştıran ve kendi hakikatini kuran bir söylemle birlikte vardır. İktidar, kişinin özlük haklarının başka kişilere devredilmesidir ki genelde bu gasp edilmek suretiyle gerçekleşir.

SONELER VE GİZEMLİ SEVGİLİ

Shakespeare’nin soneleri 400 yıldır en çok tartışılan aşk hikâyesidir. Kahramanları kimlerdir, siyah saçlı kadın kim, ya sarışın delikanlı? Sonelerin tamamı Shakespeare tarafından mı yazılmıştır? Tamamen kurmaca mıdır, yoksa otobiyografik midir? Shakespeare sonelerini 1588 yılında yazmaya başlayıp Thomas Thorpe’nin yayınladığı 1609 yılında tamamlamıştır. Bu ilk basım Shakespeare’den izinsiz gerçekleştirildiği ve yayıncının müdahaleleri çok olduğu için edebiyat tarihçileri hala aralarında Shakespeare’ e ait olmayan sonelerin varlığını tartışırlar, ancak bu tartışmalar edebiyat tarihçilerini meşgul ededursun edebiyatseverler için sonelerin tadını değiştirmez, Shakespeare’nin dehasını gölgelemez.

CADILIK

Ortaçağ Avrupasında reform hareketleri Hristiyanlığı yeni bir okumayla çağdaşlaştırmaya çalışırken güç kaybeden Katolik kilisesi savunma refleksi olarak reformcuları ve Katolik inancına aykırı gördükleri birçok kişiyi kafirlik suçuyla ölüme mahkum etmişti. Bu suçların en önemlisi cadılık olarak görülürdü. Pagan Avrupa’da Hristiyanlık yayılırken erkek druidler ya Hristiyan rahiplere dönüştürülmüş ya da yok edilmişlerdi. Ancak kadın ruhbanlığını kabul etmeyen kilise -İncil’de açık olarak kadınların ikincil olduğundan bahsedilmektedir- pagan inanışlarıyla Hristiyan kültünü kaynaştırırken kadın druidleri, ya da cadıları, din dışı ve şeytansı affetmişti. Sonuç olarak 19. yüzyıla kadar devam eden cadı avı batı medeniyetinde ataerkil mekanizmanın yerleşmesi sürecinde, din temelli bir kadın karşıtı hamle olarak kadının kötücülleştirilmesini gerçekleştirmiş, kadınlık nihai olarak şeytan ve kötülük ile ilişkilendirilmiştir.

FEMİNİZM- POSTPAGANİZM-SATANİZM BAĞLANTILARI

Hekate’nin bir tanrıça olarak geçirdiği dönüşüm, kadının tarih içinde geçirdiği dönüşümle neredeyse birebir örtüşmektedir. Bu sebeple feminist hareket içinde Hekate’ye sahip çıkanlar ve itibarını yeniden kazandırmak isteyenler ortaya çıkmıştır. Hekate adında uluslarası bir Feminist yayın organı bulunduğu gibi post-pagan feminist dinler Hekate’yi kutsal saymaktadır. Bunda elbette Hekate’nin ilk kadın -ve ilk feminist, çünkü kendini Adem ile eşit saymıştır- Lilith ile olan bağlantısı da önemli rol oynar. Satanizm ise, hristiyanlığa karşı geliştirilmiş bir antitez olduğundan hristiyanlığın dışladığı kadını kabul etmiş ve yüceltmiştir, Lilith bağlantısı ve Hekate’nin geçirdiği dönüşüm sonucu aldığı kötülüğün ve büyünün tanrıçası formu Satanist inanışın da Hekate’ye sahip çıkmasını sağlamıştır, Hekate Satanizmdeki dişil yüceltmenin de sembolü olmuştur.

KUTSAL MEYVE

Bir çok kültürde farklı betimlenen cennet meyvesi, Akdeniz havzasında erik, incir ve zeytin olarak karşımıza çıksa da en belirgin biçimi elmadır. Adem ve Havva’ nın cennet bahçesinden atılmasını sağlayan “Bilgelik Ağacı” nın meyvesi elmadır. Bu elmanın simgelediği bilgelik Yunan mitolojisindeki Pandora’ nın kutusunun içeriğiyle eşdeğerdir ki Pandora da Yunan mitinde yaratılan ilk kadındır ve bu iki mit birbirine derinden bağlıdır. Ancak kadının elmayı erkeğe vermesiyle cennetten kovulmak arasındaki ilişki şöyle de okunabilir; mesele meyvenin verdiği bilgi midir,yoksa erkeğin o bilgiyle ne yaptığı mı?

ANAHTAR

Anahtar ilk olarak eski mısırda karşımıza çıkan bir objedir. Eski mısırda ilk mitolojik anahtar olan gankh’ ın ortaya çıkması da bununla ilgilidir şüphesiz. Antik çağlarda bu günkü kadar yaygın kullanımı olmayan anahtar ancak önemli ve zengin kimselerin edinebildiği bir araçtı, öyle ki bu anahtarları taşımaktan başka görevi olmayan köleler bulunur, anahtar sahibi olmak statü göstergesi sayılırdı. O günlerden bu güne anahtar toplumsal bilinçaltında mahremiyet, sır, bilgi, güç ve zenginliğin en net simgelerinden biri olmayı sürdürmektedir. Hekate’nin en bilinen sembollerinden biri olan anahtar ise öte dünyanın kapılarını açar ve öte dünyaya ait yani yaşamın ötesine ait olan bilgiyi temsil ederdi.

POSTAL

Yaşam veren kadına karşı erkek iktidarını savaş ve silah yoluyla ele geçirdiği için savaş, asker ve bunlarla ilgili tüm imgeler ataerkil düzenle göbek bağına sahip imgelerdir. Postal ve çizme dünden bu güne askeri ve askeri müdahaleyi en çok çağrıştıran imgelerden biri olagelmiştir. öyle ki yakın tarihimiz “postal” gürültüsüyle kesilen demokrasi denemeleriyle doludur.

KAYIK

Hristiyan mitolojisinde kutsal olarak addedilen kayık Magdelenalı Meryem’i Fransa’ya taşıyan kayık ve yunan mitoloisindeki styx nehrini geçmek için Khranon’ un kullandığı kayıktır. Dante ilahi komedya’ da Kharon ile tanışır ve onun ölüleri acılar nehrinden geçirmekle görevli olduğundan bahseder.

MİTLERİN YOLCULUĞU

Akdeniz coğrafyasında Sümerlerden Babillere, Yunan mitolojisinden Abramik dinlere hemen tüm mitoslar birbirleriyle bağlantılıdır ve aynı soydan gelmektedirler. Söz gelimi kucağında bebek Horus’u taşıyan İsis, bebek İsa’yı taşıyan Meryem’e dönüşür. Bununla birlikte bakireyken çocuk sahibi olan Artemis de Bakire Meryem olur. Kübele Gaia’nın daha antik ve daha Anadolulu adıdır. Sümerlerin rüzgar tanrıçası Lilitu Lilith’e dönüşür, Osiris’in ve Kronos’un ortak kaderleri iğdiş edilmektir.  Sümer mitleri Tevrat’ta, roma mitleri İncilde yer bulur kendilerine. Mezopotamya tanrılarının hüküm sürdüğü günlerden bu güne ortak korkularımız ve toplumsal bilinçaltının üretimleri olan mitler dönüşerek, değişerek de olsa kendilerine efsane ve mitoslarda yer bulmaktadır. Bu sebeplerden tek bir mirastan beslenen Akdeniz Medeniyeti’nin parçaları olan tüm kültürler ortak ataları olan mitlerden beslenir.

PERFORMANS HAKKINDA GÖRÜŞLER:

http://www.t24.com.tr/content/authors.aspx?Author=50&article=1971

http://mimesis-dergi.org/?p=5083

http://www.bursahaber.com.tr/sahnenin-siiri-makale,126.html

http://www.timeoutistanbul.com/s77189/tiyatro/selim_atakan_ve_engin_alkan_roportaji

http://yenisafak.com.tr/Cumartesi/?i=257377

http://www.taraf.com.tr/haber/acilista-emek-ve-akm-tepkisi.htm

http://www.taraf.com.tr/haber/cadilar-aslinda-tanricadir.htm

HEKATE’NİN ŞARKISI WEB

http://hekateninsarkisi.blogspot.com/

http://www.facebook.com/hekate

“..Sahnedeki devinimi, bedensel şeması, “genelçekim” ekseni, tempo-ritim kavrayışı doğru dürüst ayırt edilemiyor…
…Gereksiz edimler içerisinde (yüz hareketleri ve jestleri) bedene ve bunun sonucunda saptanan devinimler bütününe ilişkin görsel anlatımlılık olarak mimikleri hiç mi hiç yerine oturmuyor…
…Onun devinimi kassal düzeyde. Adımları, jestleri ve birbirine bağlı tutumları canlı senfoni gibi. Değerlendirme aracıyla yani gözle değil, bütünüyle kas sisteminin kendisi olan yaratımının aracıyla yaratıyor ve düzenliyor…
…Uğur Polat’ta son derece gelişmiş bir kassal bellek seziyorum. Harry’nin yaşanmış coşkularının kışkırttığı içsel yönelimlerinin derin içsel özünü duyumsuyor, duyumsadıklarını bedenini de aksiyona dâhil ederek seyredene estetik bir buket olarak aktarıyor…
…Gövdesini dışsal ifade çizgisi boyunca nasıl çalıştırıyor, inanılacak gibi değil!..
…Deviniminin gerçek algısını görsel düzeyde bırakmayarak, mükemmel çene yapısından süzülen güzel gülümsemesini yudumlatarak seyircisini etkisi altına alıyor…
…Gözlerini kısarak kuşkusunu, açarak merakını, derinden bakarak dikkatini, eğerek üzüntüsünü başarıyla ifade ediyor…
…Yeteneği yok demeyeceğim, ama öncelikle repliklerinde hangi heceleri ya da sözcük gruplarının üstüne basılması gerektiğini öğrenmesini salık vereceğim. Türkçe sözcüklerde genellikle hafif bir vurgu var zaten, Özen’in bu vurguları çarpıtmasına gerek yok ki! Örnek: “… Masamı her zaman donatırım…” Sözcük türeten eklere de vurgu yüklememeli Damla Özen. Vurguyu kendine çeken iyelik eklerine de dikkat etmeli. Soru eki olan “mi”yi de vurgulu söylememeli…”
…Vücut dili için önemli sayılan organlarını, yani gözlerini, ellerini, ağzını, omuzlarını ve bacaklarını gayet iyi ve hiç abartmadan kullanıyor…”*

Yukarıdaki ifadeler, yakın zamanda okuduğum Üstün Akmen’ e ait tiyatro eleştirilerinden ve bu ifadelerin sahibi de Uluslararası Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Türkiye Merkezi Başkanı.

Üstün Akmen’ le uzun uzadıya yeni bir kalem kavgasına girme heveslisi değilim, onun için diyeceğimi kestirmeden diyorum;

Ey eleştirmen! Oyunculara dediklerinden hiçbir şey anlamıyorum. Yazdıklarının tumturaklı rokokoları hiçbir şey anlatmıyor. Söz ettiğin konulardaki bilgisizliğini manipüle ediyor, ahkâm kesiyorsun.

İla ki yazacaksan, “beğendim” , “beğenmedim” de ve geç, mesleğimize daha az tahribat verirsin.

ENGİN ALKAN

*İfadeler, Üstün Akmen’ in  Savaş Bezirganları için: -Korku ve Sefalet- ile -Savaş ve Barış-, Asuman Dabak Tiyatrosu’nda Başarılı Bir Komedi: Şahane Düğün, İstanbul’da Tanpınar Uyarlaması: Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Alın Size Başarılı Bir Garajistanbul Projesi daha: Histanbul,Genç bir kadının evrak-ı metrukesi: 4 Artı 4 yazılarından alıntılanmıştır.

Bir başka olur İstanbul’un Efendisi

YENİ ŞAFAK

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın İstanbul Efendisi adlı oyunu Üsküdar Musahipzade Celâl Sahnesi’nde perdelerini açtı. Danslı, müzikli bir İstanbul hikayesinin anlatıldığı oyunda Osmanlı’nın renkli kültürü sahneye taşınıyor.

Üsküdar Musahipzade Celâl Sahnesi bir Musahipzade oyunuyla perdelerini açtı. Usta yönetmen Engin Alkan’ın sahneye taşıdığı İstanbul Efendisi adlı oyun Osmanlı’nın Lale Devrinden sonraki gündelik yaşantısını ve sosyal ilişkilerini anlatıyor. İstanbul Efendisi’nde ne dönemin yapısını tamamen yerme, ne de yüceltme söz konusu. Eski gelenekler, haremlik selamlık hayat, giyinme ve konuşma biçimleri iyi ve kötü yönleriyle oyunda hayat buluyor.

PERİLERE DANIŞAN KADI

Engin Alkan ve ekibi de oyunu bu doğrultuda sahneye taşımış. Seyirciye, orkestra ve oyuncuların performansıyla müziğin dansla iç içe geçtiği görsel bir ziyafetin sunulduğu oyunun konusu ise şöyle: İstanbul Efendisi Savleti Efendi, kadıların donatıldığı çok sayıda idari yetkiye sahip bir "baş kadı" olarak, devlet otoritesinin yerel düzeydeki temsilcisidir. Savleti Efendi oğlunun eğitimiyle ilgilenen, kızını çok seven bir baba aynı zamanda dürüst bir kadıdır. Savleti’nin en büyük kusuru ise hurafelere bağlı olmasıdır. Kişisel işlerinde batıl itikatlara göre davransa da devlet işlerinde karar verirken hurafelere dayandığı ve görevini kötüye kullandığı görülmez. Ancak kızı Esma’yı evlendirirken yıldızlara burçlara danışır, kızının gönlüne yön vermek için cinlere perilere bel bağlar ve onun rızasını alma gereği duymaz. Esma ise çarşı esnafı Muhsin Efendi’nin oğlu Safi Çelebi’ye aşıktır.  

GÖNLÜM SEHER YELİ GİBİ

Osmanlı’nın renkli yaşantısını yansıtan oyunda, başkadı Savleti Efendi’nin çarşıyı denetleme sahnelerinde çıkan Ermeni Terzi Agop, Yahudi Bakkal Yuvan, Rumelili Nalbant Durmuş, Kastamonulu Saka Bekir gibi tipler dönemdeki kültürel çeşitliliği göstermek açısından önem taşıyor. Genç oyuncularla tecrübesine şapka çıkartılacak oyuncuları bir araya getiren İstanbul Efendisi dansları, müziği ve oyuncuların performansıyla unutulmaz bir İstanbul hikâyesine hayat veriyor.

ÜÇ OYUN TAVSİYESİ

Bayram tatilini İstanbul’da geçirdik. Boş durmadık, bayramı sahnede oyunlarıyla kutlayan tiyatro emekçilerine katıldık, birkaç oyun izledik. Tiyatro sezonunun başladığı bu günlerde sizlere bir parça rehberlik yapalım, izlenimleri yazalım istedik. Eleştiri yazıları değil okuyacaklarınız… Değerlendirme ve tavsiye yazıları diyelim…Ve kişisel görüşlerim olduğundan köşemde yer vermek istediğimi de ekleyeyim. İyi seyirler.

BÜYÜYÜNCE NE OLACAKSIN ( Ç.O.)

İstanbul Şehir Tiyatroları bu sezon, çocuk ve genç tiyatrosu için önemli adımlar atıyor. Geçenlerde izlediğim bir genel provanın bu adımların niteliğini ortaya koyması anlamında önemli olduğunu düşünüyorum.

Turgut Denizer’ in yazıp yönettiği “Büyünce Ne Olacaksın?” adlı oyun, 11 Ekim 2008’den itibaren Üsküdar Kerem Yılmazer sahnesinde seyircisinin karşısına çıkacak.

Akılda kalıcı bir görsel malzemeyle sunulmuş, kısa ama çarpıcı sahnelerle bütünlüğü yakalamış bir oyun. Çocuğa, çocukluğu dolayısıyla yabancı / başkası gibi davranmayan onu birey olarak kabul eden bir anlayışın ürünü olan oyunu bence kaçırmayın. Her birimizin okul yıllarında kafa patlattığı yarına dair en önemli sorunun cevabını hem çocukların hem de velilerin sorgulaması için harika bir fırsat yakalayacak .

TESTOSTERON

Bir başka tavsiye de Oyun Atölyesi ekibinin sahnelediği Testosteron…Yedi başarılı erkek oyuncu, yönetmenleri Kemal Aydoğan yönetiminde, Andrzej Saramonowıcz’in ilginç metnini  sahnede coşku içinde sahnelemekteler.Öyle böyle bir enerji değil sahnedeki…Gençler yarının tiyatrosunu nasıl sahiplendiklerini göstermek istercesine tüm mimik, jest, söz ve tüm oyunculuk yetileriyle sahnede var oluyorlar. Erkek dünyasının oldukça başarılı aktarıldığı metin bu sebeple erkeklere ayna tutmayı, karşı cinsin mekanizmasını merak eden kadınları aydınlatmayı da başarıyor.Oyunun müzikleri Tolga Çebi’ye ait.

Bu oyunun 18 yaş üstü izleyiciye uygun olduğunu da anımsatalım.

İSTANBUL EFENDİSİ

Müsahipzade Celal Sahnesi’n bir Müsahipzade Celal oyunuyla açıldı. Rejisörlük alanında yükselen grafiğiyle Engin Alkan ve ekibinin performansı dikkat çekici. Alkan özellikle toplu sahnelerin yönetimiyle ve cin fikirleriyle oyunu izlenir kılmayı başaran en önemli unsur olmuş. İzlenir diyorum çünkü oyunun dilini güncellemeyi tercih etmemiş ve kısaltmalar konusunda tutumlu davranmış. Bunlar, iki buçuk saati aşan oyunun seyrini zorlaştırsa da koltukların oyun sonuna dek doluluğunu sağlamak projenin bu metniyle gerçekten başarı.

Oyun sonunda , oyuncuların resimlerinin bulunduğu pano önünde bir yığılma yaşandı.Yüksek ihtimalle siz de aynı duyguyla resimler önünde kalabalık oluşturacak, o oyuncunun ismini öğrenmeye çalışacaksınız.Ben söyleyeyim.O genç oyuncunun adı Çağlar Çorumlu! Oyun, gösterime yeni girmiş olsa da hemen kendi yıldızını yaratıvermiş. İstanbul Efendisi, genç oyuncularla, tecrübesine şapka çıkartılacak ustaların kaynaşmasına da olanak vermiş. Hepimizin aşina olduğu şarkıların, türkülerin yorumlanışının farklılığını da dile getirmeli

İstanbul Efendisi, zamanla daha da oturacak ve tadına tat katacak. Fırsatını bulup izlemelisiniz.

Sertaç Ayvaz / 5 Ekim 2008 / www.herkesetiyatro.com

Toplumsal gerilimin giderek tırmandığı bir ortamda, sanat bir kurtarıcı gibi imdadımıza yetişiyor; konser salonlarında, tiyatrolarda, sinema salonlarında hayata inancımızı tazeliyoruz. Ankara’da Müzik Festivali, İstanbul’da Film Festivali başlıyor bugün. Hafta içinde de, görkemli bir gösteri İstanbullulara merhaba diyecek: Mustafa Erdoğan ‘ın yıllardır hazırlandığı " Troia " ya da ‘ 3000 yıllık mistik bir düşün yeniden hayat bulması ‘…
Mustafa Erdoğan, bu gösteri ile " Anadolu Ateşi "ni aşan bir başarıya imza atıyor. Bu kez yalnızca koreograf olarak değil, yazar ve yönetmen olarak da övgüyü hak ediyor Erdoğan. Dansçılar, tek kelime ile mükemmel. Behçet Malikler ‘in dekor tasarımı ve Serdar Başbuğ ‘un kostüm tasarımı da, yapıtın estetik bütünlüğüne ciddi katkı sağlıyor. " Troia "yı izlemek için Türkiye’nin dört bir yanındaki sanatseverlerin İstanbul’a gelmeleri gerekecek. Çünkü, turne yapması neredeyse olanaksız bir prodüksiyon bu. Hiç kuşkusuz, yıllarca sahnede kalacak ve 2010 yılında Avrupa Kültür Başkenti İstanbul’u ziyaret edecek yabancılara en güzel armağanlardan biri olacak.
Yerelden evrensele köprüler kuran sanat ürünlerinin, ülkemizi dünyaya tanıtan en etkili araç olduğunu söyler dururuz. " Troia " gibi, bu coğrafyanın tarihini ve zengin kültürünü yansıtan görkemli bir prodüksiyon bu bağlamda önemli bir işlev üstleniyor. Uluslararası platformlarda başarı kazanan yazarlarımızın, yönetmenlerimizin, müzisyenlerimizin yanında artık koreograflarımızın da yer alacağını şimdiden söyleyebiliriz.
Son zamanlarda büyük bir keyifle izlediğim bir başka yapıt, koreografisini Beyhan Murphy ‘nin yaptığı "Hüsn ü Aşk’a Dair" , kendi kültürümüzden kaynaklanan, evrensel sanatın olanaklarından ustaca yararlanan bir bale. Tıpkı, Selman Ada ‘nın " Ali Baba ve 40 Haramiler " operası gibi. Bu iki yapıtı sahneleyen İstanbul Devlet Opera ve Balesi’ni ve sanatçılarını kutluyorum.
****
Keyifle, gururla izlediğim sahne yapıtlarından biri de, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın sahnelediği, ulusal tiyatromuzun başyapıtlarından Haldun Taner ‘in " Keşanlı Ali Destanı ". İki yıldır kapalı gişe devam eden bu müzikali nihayet geçen hafta sonu, Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi’ndeki son oyunda izleyebildim. En güzel anılarını bu sahnede yaşamış oyuncular gözyaşları içinde tiyatrolarına veda ediyorlardı. Bir yıl sonra, aynı yerde, daha donanımlı bir salonda yeniden başlamak umudunu koruyarak. Hikmet Körmükçü , Engin Alkan , Meriç Benlioğlu , Münir Kutluğ , Rozet Hubeş , Serdar Orçin gibi isimlerin öne çıktığı kadroyu Yücel Erten coşkulu ve doğru bir yorumla yönetmişti. Şehir Tiyatroları, " Ölümsüz Öykü ", " Bayazıt ", " Titanik Orkestrası ", " Saygılı Yosma " gibi güzel oyunlar içeren repertuvarına bir yenisini ekledi geçen hafta: " Tekrar Çal Sam ". Ragıp Yavuz ‘un rejisi ve Sevtap Çapan , Arda Aydın , Sezai Aydın , Sevinç Erbulak gibi usta oyuncuların performansları ile Woody Allen ‘in esprisini yakalayan keyifli bir seyirlik.
****
Tiyatro dünyamız, bu ay içinde sonuçlanacak iki önemli ödülün – Sadri Alışık ve Afife Ödülleri- aday listelerinin açıklanması ile çalkalandı geçen günlerde. Listelerde, hemfikir olduğumuz pek çok isim ve yapıt yer alıyor, ama ciddi eksikler de var sanki. Geçen yıl " Keşanlı"daki çalışması ödüllendirilmeyen Yücel Erten’in yazgısı bu yıl da değişmiyor. Ne Erten’in, ne de bu mevsim İstanbul Devlet Tiyatroları’nda sahnelediği, Çek yazar Oldrich Danek ‘in " Savaş İkinci Perdede Çıkacak "ın adı aday listelerinde yer alıyor. ( Lyons Ödülleri’nde En İyi Yapım seçilmesini saymazsak ). Oysa, hiç kuşkusuz bu mevsimin en iyi oyunlarından biri. Hakan Meriçliler, Alpay İzbırak , Şenay Gürler gibi usta oyuncuların, Çiğdem Erken gibi başarılı bir bestecinin katkıları Erten’in güçlü yorumunu destekliyor ( Müzik dalındaki adaylar arasında Çiğdem Erken’in adının yer almaması, listelerin bir başka eksiği bence ).
Afife ve Sadri Alışık Ödülleri aday listelerinde, ‘En İyi Yapım’ dalında İBŞT’nin "Bayazıt" ( yön: Başar Sabuncu ), Tiyatro Pera’nın "Venedik Taciri" ( yön: Nesrin Kazankaya ) ve Dostlar Tiyatrosu’nun " Sivas’93 " ( yön: Genco Erkal ); ‘ En İyi Yönetmen ‘ dalında Mehmet Ergen ( "Şeylerin Şekli" – Akbank Yeni Kuşak Tiyatro ), Arif Akkaya ( "Bana Bir Picasso Gerek" – Duru Tiyatro ) ve oyunculuk dallarındaki tüm adaylara katılmamak elde değil ( iki ödülün aday listeleri birbirini tamamlıyor sanki ); gene de bazı isimleri gözlerimizin aradığını söylemeliyim. " 39 Basamak "ın yönetmeni Mehmet Birkiye , " Dalga "nın yönetmeni Şakir Gürzumar , " Ben Anadolu "nun unutulmaz Yıldız Kenter ‘i ilk aklıma gelenler… İki Ödül jürisinin de, En İyi Yapım ve Yönetmen dallarında aday gösterdiği Tiyatro Dot’un " Kürkü Merkür "ünü ( yön: Murat Daltaban ) henüz izleyemedim ne yazık ki…
Son olarak, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın özel tiyatro desteklerinin nihayet hayata geçirilmiş olmasından ve listede Semaver Kumpanya, Tiyatro Oyunevi, Tiyatro Pera, Duru Tiyatro gibi eski yılların ‘cezalı’ tiyatrolarının yer almasından duyduğum mutluluğu belirtmek isterim.

VECDİ SAYAR

Yalçın DOĞAN

(HÜRRİYET )

Lorca’nın 70 yıl önce yazdığı dram Türkiye’nin bugünkü trajedisi

Lorca’nın yetmiş yıl önce yazdığı Bernarda Alba’nın Evi oyunu Türkiye’nin bugünkü trajedisini anlatıyor adeta.

Ürken toplum baskı altında boğucu bir çaresizlik içinde. O çaresizlik şimdi lav püskürtüyor, yanardağ patlıyor. Yanardağ patladığında, herkes altında kalıyor. Yasaklara karşı çıkarak, yeni yasaklar getirenler en başta.

- Bırakın kaçsın.

- Hayır, öldürsünler.

- Bu kadar çok mu seviyorsun bu adamı?

- Hem de çok. Gözlerine baktıkça, kanı ağır ağır içime işliyor.

Saksılarda sardunyalar. Bir çeşme, kırık dökük bir at arabası. Akdeniz güneşiyle aydınlanan bir Endülüs evinin avlusu. Bernarda Alba’nın Evi.

Eşinin ölümü üzerine, Bernarda evde sekiz yıllık yas ilan ediyor. Evde yaşları yirmi ile kırk arasında değişen beş kızıyla birlikte yaşıyor. Sekiz yıl kızlar dışarıya adım atmayacak, pencereler kapalı kalacak, dünyaya duvar örülecek.

Ev değil, hapishane. Boğucu bir baskı. "Oturun evde oya işleyin." Kızlarıyla övünüyor, "erkek eli değmedi onlara". Oysa, kızların arzusu tam tersi.

Üstelik, bu arada en yaşlı ve çirkin kız, mirastan en büyük pay ona kalıyor, köyün en yakışıklı erkeği, 25 yaşındaki Pepe El Romano ile nişanlanıyor.

El Romano eve bir giriyor, flört etmediği kız kalmıyor. En güzel ve en küçük kız Adela ile ise, duvarlar yıkılıyor, flört ateşli aşka dönüşüyor. Hapishanede yasak aşk. Ablasının nişanlısıyla aşk saatleri.

Faşistlerin kurşunlarıyla can veren İspanyol şair ve yazar Federico Garcia Lorca’nın ölümünden önce yazdığı son eser, Bernarda Alba’nın Evi’ni geçenlerde İstanbul’da, Kağıthane Sadabat Sahnesi’nde izliyorum.

KUSURSUZ YÖNETİM

Engin Alkan’ın kusursuz yönetiminde Ayça Telırmak, Bernarda rolünde, Elçin Altındağ, genç ve güzel kız Angustias rolünde ve diğer kızlar harika bir oyun sergiliyor. Dekor, kostüm, ışık, eserin Türkçesi eksiksiz.

Sevginin, hayata bağlılığın, gençliğin fışkırabileceği bir ev, Bernarda diktasında cehenneme dönüyor. O cehennemde bir yasak aşk. Bernarda’nın elinden eksik etmediği baston, katı yasalar yerine, acımasızlığın simgesi.

Ne var ki, aşk ne baston dinliyor, ne cehennem. En yasak duygu, çölde boy atıyor.

Koyduğu amansız yasağın çiğnenmesiyle çılgına dönen Bernarda’nın gözü hiçbir şey görmüyor. Hatta, diğer kız kardeşler, onca kıskançlıklarına rağmen, en küçüklerinin kaçmasına ortam hazırlarken, Bernarda namusun ancak ölümle temizleneceğine inanıyor. Çok üzülse bile.

Angustias intihar ediyor.

Gitarı ve piyanosuyla besteler de yapan Lorca, ressam Salvador Dali ve film yönetmeni Luis Bunuel’in yakın dostu, İspanyol edebiyatının dünyaya armağan ettiği en büyük, en devrimci yazarlardan biri. Benim çok sevdiğim yazarlardan.

1936 yılında, İspanya İçsavaşı sırasında faşistlerin onu kurşuna dizerek öldürmesi, Lorca’yı daha da ölümsüz kılıyor. Lorca, hüzün ve direniş ve başkaldırıyla özdeş.

BOĞUCU BİR ÇARESİZLİK

Türkiye’nin boğucu günlerinde böyle bir oyunu izlemek, yasaklarla bir yere varılmayacağını bir kez daha gösteriyor. Hele de, o baskıyı yaşamış ilk elden anlatılırsa.

Ancak, baskı iki taraflı. Bernarda’nın baskısı bir yanda. "Yasakları kaldırmak gerek" diyenlerin baskısı öte yanda. "Yasakları kaldıralım" derken, sadece kendisi için açılan özgürlük pencereleri aslında başkalarına yeni yasaklar getiriyor.

Ürken toplum baskı altında boğucu bir çaresizlik içinde. O çaresizlik şimdi lav püskürtüyor, yanardağ patlıyor.

Yanardağ patladığında, herkes altında kalıyor. Yasaklara karşı çıkarak, yeni yasaklar getirenler en başta. Masum bir aşka kapılan genç kız en önce.

Angustias çaresizle kıvranıyor, intiharı seçiyor. Toplum gözü önündeki intiharla, aslında Bernarda’nın dolaylı cinayetiyle, kendine yeni bir yol arıyor.

Lorca’nın yetmiş yıl önce yazdığı dram, Türkiye’nin bugünkü trajedisi.

17 MART 2008

Faşist Franko’ dan
Bernarda Alba’ nın Evine
"Bernarda Alba’ nın Evi"
İstanbul Şehir Tiyatroları

İstanbul Büyükşehir Belediye Tiyatrosu, son dönemde sahne yıkımları ve değişen yönetim sistemi ile gündemde. İstanbul kentinin en büyük tiyatro oluşumu, 2007/08 sezonunda oyunlarıyla değil ama maalesef oluşan kargaşa ile gündeme geliyor. Bu kargaşayı çıkaran kişilerin amaçları hedefine ulaşıyor. İstanbul Şehir Tiyatrosu’ nun sonu pek parlak görünmüyor. Yanlış oyun seçimleri, yöneten takımın sürekli tiyatroya ket vurması oyuncuların da moralini bozmuş durumda. Sahnede oynanan oyunun içine başka düşünceler girince, olmuyor, oyunun mayası tutmuyor. “Bernarda Alba’ nın Evi” bu durumdan az da olsa sıyrılmışa benziyor.

Yöneten ve Teknik Ekip
Oyunu sahneye Engin Alkan koymuş. Yöneten anlamında iyi bir iş çıkarmış. Sahne grafiğini iyi tespit etmiş Sayın Alkan. Kadınlara yönelik bağnazca düşüncenin ne denli iğrenç olduğu konusuna dikkat çekmiş. Günümüz Türkiye’sinin kadına olan yaklaşımını da sahneden göstermiş. Oyuncu bayanların rol seçimleri de çok doğru olmuş. Bedensel hareketlilikte bir takım sorunlar mevcut. Oyunun belli bölümlerinde giyilen gecelikler bayan oyuncuların oturup kalkmasını gölgeliyor. Oyuncu, izleyenleri düşünerek oyun içinde bir takım yavaş ve aksak hareketlerde bulunabiliyor. Doğal hareketlilik sahnede bir anda yok olabiliyor. Hale Toledo çevirisine de yazacaklarım var. Oyunun diyalog bölümleri nedendir bilinmez şiir gibi konuşmalarla geçiyor. Tamam 1930′ lu yılların kadınlara uyguladığı baskıcı despotizm ve trajik bir öykü var ortada. Ama illa ki trajedi denilince neden ‘şiirsel’ konuşmalar ortaya çıkar? Çeviriyi yaparken diyalogların akıcılığına biraz daha dikkat etmek en mantıklı olanı…

Ayhan Doğan, uyguladığı dekor ile muhteşem bir çıkarmış. Elbette bu dekoru ışıksız düşünmemek lazım. Işıkla dekorun bu denli iç içe girdiği bir gösteri izlemek izleyenleri de büyülüyor. Işıkta Özcan Çelik dekorla iyi birer ikili oluşturmuşlar. Bahçe bölümünün gece oluşan nüansında her iki kişinin kıvrak zekasını izliyoruz. Kostümde Nihal Kaplangı konuya uygun dönem elbiseleri seçmiş. İyi güzel de o geceliklerin halini hiç mi hiç beğenmedim. Beyaz, kefen gibi gecelikler herkesin üzerinde. Genç ve yaşlı olma bağımında gecelik çeşitliliği oluşturulsa hiçte fena olmazmış.

Oyunun Konusu
İspanyol edebiyatının önde gelen temsilcilerinden Federico Garcia Lorca’nın 72 yıl önce yazdığı metin, ayrıca yazarın öldürülmeden önce yazdığı son oyunu olma özelliğini taşımaktadır. Bernarda Alba’ nın evinde cenaze töreniyle başlayan oyunda; Despot Bernarda Alba (Ayça Telırmak), Akli Dengesi Yerinde Olmayan Annesi Maria Josefa (Bercis Fesçi) ve değişik yaşlardaki beş kızıyla yaşadığı evde sekiz yıllık yas ilan eder. Bu zaman zarfında kendisi dahil kimseler evden dışarıya adım atamayacaktır. Pencereden dahi dışarıya bakmak yasaktır. Evde bulunan kızlar 8 sene boyunca erkeksiz ve bakire bir hayat geçireceklerdir.

Fakat evdeki kızlardan, 39 yaşındaki Angustias’a bir talip çıkar. Kasabanın yakışıklı erkeği 25 yaşındaki Pepe El Romano’nun yaşlı ve kalacak mirasla zengin olacak kişiyle nişan yapması, evdeki çıkmazları daha da karmaşık hale dönüştürür. Kardeşler arasında kıskançlık boy gösterir. Pepe El Romano için kız kardeşler birbirlerine düşerler.

Yazar Lorca, İspanyolların en kanlı dönemi olan Faşist Franko Rejimi’ ni Bernarda Alba’ nın üzerine yükleyerek sahneye taşımış. Bernarda’ nın kızlarına yaptığı despotizm dönemin koyu Katolik baskıcı din hegemonyasını ve Franko’ nun halkı yıldırma hamlelerini simgeliyor. Sevgili Engin Alkan’ı kutluyorum, bu denli bir konuyu sıraladığım durumları kotararak sahneye taşımış.

Oyuncular
Ayça Telırmak, Bernarda Alba rolü ile karşımızda. Öncelikle duruşu ile karakterine hayat veriyor. O despot anne tavırları daha sahnedeki duruşunda beliriyor Sayın Telırmak’ ın. Anne rolü için biraz ‘genç’ görünse de, tavırları ve davranışları ile rolünü kurtarıyor. Bercis Fesçi, Maria Josefa’ nın kaçık ruh halini iyi incelemiş. Rolünün psikodinamik yapısını güzel tespit etmiş. Hülya Arslan’ nın ‘hizmetçi’ rolü çok mühim. 2 lokma yemeği yemek için kendinden geçercesine yemeğe saldırması, dönemin sosyal sınıf sıkıntısını ön plana çıkarıyor. Sevil Akı, Özlem Türkad, Ayşen Çetiner, Elçin Altındağ, Aslı Nimet Altaylar için yazacaklarım hemen hemen aynı. Askeri baskıya, töre baskısına ve aile içi şiddete maruz kalan kadınların bütün ruh halini sahneye taşıyorlar. Sadece şunu söylemek istiyorum; akşamın karanlığında evin bahçe kısmında neden üzerlerini örtme telaşına giriyorlar?

Engin Alkan iyi bir iş çıkarmış. Fakat oyuncuların oyuna adaptasyon sorunları var. Bunu da İstanbul Şehir Tiyatrosu’ nun son dönemde yaşadığı kaosa bağlıyorum. Önce Sevgili Engin’ i sonra ekibin tamamını kutluyorum. Oyun Şehir Tiyatroları’nda devam ediyor. Bu sezon içinde mutlaka izlenmeli. İyi seyirler…

Dip Not
Marx’ ın ‘yabancılaşma’ teorisini mutlaka irdeleyin. İrdeleyin ki içinden geçtiğimiz dönemin baskıcı, despot yapısını anlayın. Bir kez de olsa ‘kapitalist sömürü’ nün dışından bakın olaylara

İspanyol yazar Lorca’nın öldürülmeden önce yazdığı son oyunu ‘Bernarda Alba’nın Evi’, İstanbul Şehir Tiyatroları’nda sahneleniyor. Oyunda esnemez töreler, toplumsal ve dini baskılar irdeleniyor

26 Ocak 2008 Cumartesi

KRİTİK / Asu Maro Duvarlardaki saksılardan sakız sardunyalarının sarktığı, ışıklı, iç açıcı bir avlu… Akdeniz güneşiyle aydınlanan bir Endülüs evi. Bir çeşme, kırık dökük bir at arabası var… Önde de upuzun beyaz saçlı, renkli tokalar, incik boncuklarla süslü, “dilek ağacı” gibi bir kadın… Maria Josefa. Oyunun “meczubu”, aynı zamanda dillendirilemeyen bütün gizli arzuların sözcüsü.

Burası Bernarda Alba’nın evi. İspanyol edebiyatının önde gelen temsilcilerinden Federico Garcia Lorca’nın 72 yıl önce “inşa ettiği” bir ev: Esnemez törelerin, toplumsal ve dini baskıların “kale”si. Lorca’nın “Kanlı Düğün” ve “Yerma”yla başlayan ünlü “üçleme”sinin son halkası ve aynı zamanda faşistlerce öldürülmeden kısa süre önce yazdığı son oyunu.

İstanbul Şehir Tiyatroları’nda, yetenekli oyuncu ve yönetmen Engin Alkan’ın rejisiyle sahneleniyor “Bernarda Alba’nın Evi.” Lorca’nın İspanyol köylü kadınlarının kıstırılmış, trajik yaşamlarını anlatmak üzere kurguladığı oyunun evrenselliği ve ölümsüzlüğü iç acıtıcı.

Despot abla, çatlak anne
Evden bir ölünün, ailenin tek erkeğinin cenazesinin çıktığı gün başlıyor hikaye. Baskıcı ve despot Bernarda Alba (Ayça Telırmak), “çatlak” annesi Maria Josefa (Bercis Fesçi), yaşları 20 ile 40 arasında değişen beş kızı ve iki hizmetçisiyle yaşadığı evde sekiz yıllık yas ilan ediyor. Bu süre boyunca kimse evden çıkmayacak, pencereler, kapılar tuğlayla örülmüş gibi davranılacak, dışarıdan içeri hava sızmayacak. “Oturun çeyizlerinizi işleyin, bol vaktiniz olacak” diyor ellerine erkek eli değmemiş olmasıyla övündüğü kızlarına… O çeyizlerle beraber mezara gidecekleri belli değilmiş gibi.

Ancak bu arada Bernarda’nın ilk kocasından olma, 39 yaşındaki Angustias’a bir talip çıkıyor. Köyün en yakışıklı erkeği olan 25’lik Pepe el Romano’nun en yaşlı ve hastalıklı ama öz babasından kalan mirastan ötürü de en varlıklı kardeşle nişanlanması, zaten zor dengede duran yas evini alt üst ediyor.

Delidir, ne dese yeridir
Aralarında pek de şefkatli bir ilişki olmayan kızkardeşlerin her biri diğerine diş bilerken, en genç ve güzelleri olan Adela, Pepe’ye olan tutkusunun “kurbanı” oluyor.
Çünkü, oyunda çeşitli vesilelerle vurgulandığı gibi, arzularına gem vuramayan kadının sonu feci olacaktır.

Bir tek anneanne Maria Josefa haykırabilir kızların bastırılmış duygularını, ama o da “delidir” zaten, ne dese yeridir… Susturulamasa da kapatılır, komşuların görmeyeceği şekilde üzerine kilit vurulur.

“Bernarda Alba’nın Evi”, Franco rejiminin, yaklaşan çizme seslerinin boğucu atmosferini bir eve sığdırıyor. Kızları üzerinde kurduğu diktatörlükle özelde Franco’yla, genelde tüm iktidar sahipleriyle özdeşleştiriliyor oyunun ana karakteri Bernarda. Tüm ataerkil değerlerin, “Kadının yeri evidir” diyen baskıcı törelerin, şiddetin temsilcisi.

Oyunu Katolik öğelerden mümkün olduğunca arındırarak bağnazlığın evrenselliğinin altını çizmeyi seçen Engin Alkan, kasvetli olmasıyla bilinen “Bernarda Alba”dan alışılmışın dışında dinamik, renkli bir oyun çıkarma yoluna gitmiş. İyi de etmiş, din baskısı-tör-askeri rejim kıskacında sıkışmış insanların öyküsü zaten yeterince boğucu ve ‘tanıdık’.

El değmeden yaşamak
Politik mesajların slogana dönüşmeden oyunun içine “yedirilmesi” metnin değerinden bir şey kaybettirmediği gibi, etkileyici ve Lorca’ya yaraşır olmuş. Oyunun tamamını tek mekana, bir tür hapishane olan evin “avlusu”na taşımış Alkan. Bütün odalar buraya açılıyor, her şey bu ortak alanda olup bitiyor. Avlu da, evin dışındaki karabasana inat, alabildiğine aydınlık. Ama işte, dışarının “havası” içeriye de sızıyor çaresiz…

Evi, beklenmedik yeni bir cenazeyle ikinci kez yasa bürünürken, “Ağlamak istemiyorum, ölümü sakin karşılamalıyım” diyen Bernarda Alba’nın tek derdi, komşuların olan biteni duymaması… El değmeden yaşar onun kızları, öyle de ölür… “Susun, susun dedim!” diye emrediyo ev ahalisine:
“Susun!” Susuyorlar.

Ama kırık kolların yen içinde kalmasından usananlara “Susmayın!” diyen bir ses yükseliyor Şehir Tiyatroları sahnelerinden… Ta 1936 yılından kopup gelen, bir baskının kurtuluşunun bir diğerinde olmadığını söyleyen bir ses… Kulak vermenin vaktidir..

Bernarda Alba’nın Evi… Sadece oyunun ismine bakmak bile birkaç done almaya yetiyor belki de. Bir ev ve evin içinde yaşanacakların gözler önüne serileceği hissini uyandıran bir isim. Ama daha salona adımınızı atarken bu evin sizi saracağını düşünemiyorsunuz işte. İlk bakışta olağanüstü bir dekorla karşı karşıya geliyorsunuz. Hafif ışık altında kaba taslak seçiliyor belki ama yine de sizi etkilemeye yetiyor. Yerinizi almaya çalışırken bir yandan da salona verilmiş olan konuşmaları dinliyorsunuz diğer tüm seslerin arasında. Kendinizi uzun süre bu sese vermek zor ama eğer başarabilirseniz, maçtan önce ısınmasını tamamlamış bir sporcu gibi sıcak başlıyorsunuz oyuna. Oyuncuların seslerinden oyuna dair, az sonra izleyeceğiniz olaylar silsilesine dair ufak doneleri yakalayabiliyorsunuz. Tüm hazırlıklar tamam ve ışıklar açılıyor..

Işıkların yanışıyla muhteşem dekorun ayrıntılarını seçebilir hale geliyorsunuz. Görünüş olarak büyük bir evin avlusunu andırıyor. Sağda ufak bir giriş ve hemen yanından başlayan kemerli yapı size büyük bir ev’in içini izlediğiniz hissini veriyor. Anlıyorsunuz ki tüm fırtına bu alanda kopacak. Solda önde ufak bir çeşme ve hemen arkasında da hem görüntü hem de işlevsellik açısından oldukça güzel olan bir at arabasının arka kısmını görüyorsunuz. Genel olarak bakıldığında dekor son derece işlevsel ve göze hoş geliyor.

Tüm bu etkinin altında, izlerken kendinizden geçeceğiniz birbirinden muhteşem oyunculuklar sergileniyor. Her bir oyuncu üstlendiği rolün hakkını öylesine iyi veriyor ki, en ufak bir aykırılık göze çarpmıyor.

Evin tek hakimi Bernarda rolünde “Ayça TELIRMAK” duruşu, ses tonu ve otoriter bakışlarıyla öylesine etkileyici ki, insan zaman zaman “yazık bu evin içindekilere” demekten kendini alamıyor. Yazarın vermek istediği baskıcı kimliği üzerinde en iyi taşıyan oyuncu olduğu açıkça görülüyor. Oyun boyunca çizgisinden en ufak bir sapma göstermiyor ve oyunun sonunda kızının ölümüyle içsel çöküntüsünün doruk noktasına ulaşıyor. Kişisel olarak yakalamayı başardığım en etkileyici ayrıntı ise;Gece sahnesinde, en küçük kızı Adela’nın, onun bacağına sarılmış konuşurken, Bernarda’nın onun başını okşamak isteyip, dış baskıların üzerinde bıraktığı etki ile bundan vazgeçip onu kendinden ayırması oldu. Belki de oyunun en önemli anlarından biri buydu. Öylesine açık, öylesine duygu yüklüydü ki, yazar’ın bu anı gözleriyle görmesini istedim.

Oyunun en kilit oyuncusu La Poncia rolünde karşımıza "Sevil AKI" çıkıyor. Bir insan bu oyunda kadar Poncia olabilirse, o bunun bir fazlası oluyor işte. Oyun boyunca kullandığı birbirinden farklı mimikleri, olağanüstü ses tonu ve bakışlarıyla oyunun hem en sempatik karakterine bürünüyor hem de oyunun temposundaki değişimleri sağlar bir konuma geliyor. Seyirci onu izlerken kimi zaman gülüyor kimi zaman ise onun tanıklık ettiği acıların etkisini kendi üzerinde hissederek nefesini tutuyor. Oyun kurgusu içinde öylesine farklı değişimler gösteriyor ki, bunu yapmadaki başarısına hayran olmamak imkansız hale geliyor. Metnin içine gizlenmiş en vurucu cümlelerdeki bakışları ile etkinin katlanarak artmasını sağlıyor. Oyunu böylesine kabullenmiş bir oyunculuk nadir görülen bir şey olsa gerek. Bunun en büyük kanıtı ise, oyunun finalinde, selam verilirken göz yaşlarını tutamıyor oluşu sanırım. Kendisini özellikle genç oyuncu adaylarının şiddetle takip etmesi gerektiğini düşünüyorum.

Martirio rolünde izlediğimiz "Özlem TÜRKAD" da yine rolünün hakkını sonuna kadar vermeyi başarıyor. Oldukça zor bir vücut formu almış olmasına rağmen oyun boyunca performansında en ufak bir düşüş yaşamıyor. Yazarın dramatik yapıyı kurarken en çok yüklendiği karakterlerden biri olan Martirio, Özlem Türkad’ın bakışlarında, söyleyişinde ve hatta nefes alıp verişlerinde kendisini öyle iyi ortaya koyuyor ki, oyunun sonunda tüm oyuncuları olduğu gibi onu da ayakta alkışlamamak mümkün değil.

Amelia ve Magdelena rollerini üstlenmiş olan iki deneyimli oyuncu "Ayşen ÇETİNER" ve Neslihan "ÖZTÜRK", evin baskıyı en çok kabullenmiş iki kızını oynarken son derece başarılılar. Oyunun ana baskı noktası Bernarda ile buna başkaldırıyı gerçekleştiren Adela arasındaki köprüyü kurduklarını söyleyebilirim. Oyun boyunca tempolarını koruyor ve rollerinin hakkını veriyorlar.

"Elçin ALTINDAĞ", yalnızca bakışlarıyla dahi Lorca’nın yaratmak istediği Angustias karakterini yakalamış görünüyor. Diğer kardeşlerinin yarattığı baskıya rağmen mutlu olmaya çalışan ve evlenecek olmasının tadını çıkarmaya çalışan üvey abla rolünde son derece başarılı. Oyunun sonuna kadar ne duruşundan ne de bakışlarındaki saflıktan ödün veriyor. Oyunun sonunda yaşadığı şokun etkisini de oldukça başarılı bir biçimde seyirciye aktarmayı da başarıyor.

Evin en küçük kızı, fırtınaların tam ortasında yer alan Adela rolünde "Aslı ALTAYLAR", bana göre rol için biraz fazla olgun görünüyor. Yazarın oyunla vermek istediği toplumsal baskının insanlar üzerindeki etkisini oyunun en küçük karakterine yüklemesindeki çarpıcılığı daha çocuksu görünen bir oyuncunun vermesi gerektiğini düşünüyorum. Çocuk masumluğunun genç kızlığa yansıyan ilk zamanlarını yaşayan bir oyunculuk biçimi, oyunun finalinde yaratılan etkiyi katlayacaktır diye düşünüyorum. Tüm bunlara rağmen Aslı Altaylar, gerek ses kullanımı gerekse bedenini kullanmadaki başarısıyla takdir topluyor. Özellikle tam karşı cephesinde duran kardeşi Martirio ile karşı karşıya gelişleri ikisi arasındaki savaşı gözler önüne seriyor.

Oyunun en farklı karakterlerinden biri evin ninesi olan Maria Josefa. Bu rolün gereklerini en iyi biçimde yerine getiren oyuncu ise "Bercis FESCİ". Bakışları, ses tonu ve vücuduna aldırdığı formlar ile seyirci üzerinde son derece olumlu bir etki bırakmayı başarıyor. Aklî dengesi bozulmuş birini oynamanın zorluğuna rağmen, oyun boyunca aynı etkiyi koruyor ve geçmiş ile şimdiki kuşak arasında yaratılan sorunsalın etkilerin rahatça gözlemlenebilmesini sağlıyor.

Dilenci Kadın ve Hizmetçi rollerinde izlediğimiz "Oya PALAY" ve Hülya ARSLAN" da diğer oyuncular gibi üzerlerine düşen görevi en iyi biçimde yerine getiriyorlar. Özellikle Oya Palay’ın dışarıda bir kadının linç edilmesine katılıp evin içine geri gelişiyle yarattığı etki, evin içinde olduğu kadar salondaki seyirciyi de çarpıyor. Belki de körü körüne kabullenilmiş toplumsal kuralların, baskı ve şiddetin en önemli göstergesi bu kısacık ama bir ömür kadar uzun sahnede ortaya koymayı başarıyor Oya Palay.

Genel olarak oyunun değerlendirmesini yaparsak, başta oyunun yönetmeni "Engin ALKAN" olmak üzere tüm oyuncuların Garcia Lorca’nın anlatmak istediklerini çok çok iyi kavradıklarını söyleyebilirim. Oyunun işlenişindeki kusursuzluk, oyunculukların olağanüstü performansları ile yoğrulup, son derece güzel müzikler ile de bütünleştiğinde ortaya seyir zevki yüksek, her yönüyle takdir edilmesi gereken bu mükemmel oyun ortaya çıkıveriyor. Tüm kadroyu ayakta alkışlıyor ve başarılarının devamını diliyorum.

HÜSEYİN SORGUN
31 Aralık 2007, Pazartesi / Zaman Gazetesi

Bernarda Alba’nın Evi örnektir bu söylediklerime. İspanyol edebiyatının güçlü kalemi Federico Garcia Lorca’nın yazdığı son oyun Bernarda Alba’nın Evi, kadınların dünyasında bir yolculuğa çıkarıyor seyirciyi. Oyun, İstanbul Şehir Tiyatrosu’nda Engin Alkan rejisiyle sahneleniyor.

Bernarda Alba (Ayça Telırmak), ikinci kocasını da toprağa gömüp, yas tutanları savuşturduktan sonra hane halkına ilan eder yas geleneğini: "Sekiz yıllık yas süresince, sokaktan hava sızmayacak içeri. Kapılar, pencereler tuğlayla örülmüş gibi davranacağız. Babamın evinde de böyle olmuştur." İlk eşinden bir, ikinci eşinden dört kızı, iki hizmetçisi ve annesi ile birlikte yaşayan Bernarda Alba, varlıklı, gururlu ve sert bir kadındır. O, yas ilan edip bunu sürdürmekte kararlı görünürken, evlenme çağındaki kızları için durum hiç de kanıksanacak türden değildir.

Bernarda’nın kocasının neden öldüğünü bilmeyiz. Bildiğimiz bir şey vardır ki, avlunun dışında hayat hiç de iyiye gitmemektedir. Ve Bernarda kocasının yokluğunda, beş kızının namusunu korumanın ağırlığını üzerinde hissetmektedir. Evin sınırlarını avlu duvarlarıyla çizmesinin nedeni budur. Ancak dışarıdaki değişim içeride gelgitler meydana getirmekte gecikmez. Kurallara ilk isyan seksenine dayanmış yaşı ve yarı meczup haliyle annesi Maria Josefa’dan (Bercis Fesçi) gelir. Bu öylesine önemsenecek bir durum değildir, küçük kızı Adela’nın (Aslı Altaylar) durumunun yanında. İlk eşinden olma büyük kızı Angustias (Elçin Altındağ), Pepe adlı gençle nişanlanırken, bu genç adam birçok yürekte başkaca gelgitlerin izlerini bırakacaktır. Ne küçük kardeşi Adela’yı yüreğinden geçenleri dile döktüğü için ayıplayan Martirio (Özlem Türkad), ne umursamaz tavırlarına rağmen Amelia (Ayşen Çetiner), ne de çoktan vazgeçmiş görüntüsüne rağmen Magdelena (Neslihan Öztürk) kayıtsız değildir olan bitene.

Bu yolculukta Bernarda’nın da gözlerini açmaya çalışan sırdaşı La Poncia (Sevil Akı) olacaktır. Ancak gecenin karanlığı çöktüğünde gerçeklerin başka çehreye bürünmesi doğaldır. Avlunun dışından gelen dilenci kadın (Oya Palay), aslında dışarıdaki hayatın bir suretini verir. Arada bir duyulan sesler ve bir kadının namus yüzünden katledilmesi de dışarıya dair bilgiler arasındadır.

Bernarda Alba’nın Evi, kocasını kaybetmiş bir kadının, babalarını kaybetmiş beş kız kardeşin ve hepi topu on kadının ortak öyküsünü sahneye taşıyor. Lorca’nın anlattığı öykü, Engin Alkan’ın ustalıklı rejisi ve oyuncuların en ince detaylarına kadar canlandırdığı kadın karakterler ile sıcak bir anlatı olarak akıp gidiyor. Bir masal atmosferinde başlayan oyun, yalın bir gerçekle sonlanırken, özenle hazırlanmış gelinlik kefene dönüşüyor. Korkuların gölgelediği kadın yaşamlarından izdüşümlerle ilerleyen Bernarda Alba’nın Evi ikinci bir yasla sarsılırken, geriye duygusal gelgitlerin örselediği yorgun kadınları miras bırakıyor. Bir de avlunun içine sızıp dengeleri altüst eden Pepe’yi…

Bernarda Alba’nın Evi’nden bir ışık sızıyor dışarı… Asırlık korkuları ürküten ve insan sıcaklığını hissettiren bir ışık… Pepe, bu ışığın izini sürüyor…

Sahi onun öyküsünü kimden dinlemeli?

Belki de bütün kadınlardan!..

HÜSEYİN SORGUN