Ayça gitti… İçim yanıyor, tarifsiz, dile gelmez bir acı hissediyorum. Ve eminim hepimiz …

Az önce, biz bir avuç meslektaşı, evinin önünde Ayça’ mızın o evden son kez çıkışının saatler süren çabasına tanıklık ettik, sükûnetle, çığlıklarımızı içimize atarak. Ölüm kavuruyor, her ölüm acı… Ama Ayça’nın yalnızlığıyla, bir başınalığıyla bin kez daha öldük.

Ayça’yla bir yıl önce, yaklaşık bu zamanlar Bernarda için omuz omuza verdik. Kadınların, bir başına kadınların, yoksun bırakılmışların, içine yanmışların, kabuğuna mahkûmların hikâyelerini anlatmaya yola çıktık. Cümlelerimiz billurlaştıkça, cesaret bulduk, o küskün, terk edilmiş, kovulmuş dokularımızdan, söz çıkarttık, şiir çıkarttık…

En son, Adana’da seyirci karşısındaydı Ayça. Öyle döktürmüştü ki… Sanki zamanını bilirmiş gibi… Sanki hayatın tüm ıskalarına yeniden nişan alır gibi… Sanki sil baştan başlar gibi…

Tiyatronun Tanrısı! Tanrılar!..

Sahnenin örsüne yatırdığımız, hayatlarımızın hikâyeleridir. Karşılığı ise ,yarım yamalak bir avuç alkış, bir de başlarımızı yastığa koyduğumuzda gözlerimize oturacak huzurlu bir uyku. Kapılar olmasa, odalar olmasa, basamaklar da, localar da… Nedir mutluluğum? Dümdüz bir “tahta”; günümü aydınlatan, zamana anlamını katan… Övüncümüz de o, ödülümüz de, ölümümüz de…

Güle güle Ayça’m, teşekkür ederim…

Toplumsal gerilimin giderek tırmandığı bir ortamda, sanat bir kurtarıcı gibi imdadımıza yetişiyor; konser salonlarında, tiyatrolarda, sinema salonlarında hayata inancımızı tazeliyoruz. Ankara’da Müzik Festivali, İstanbul’da Film Festivali başlıyor bugün. Hafta içinde de, görkemli bir gösteri İstanbullulara merhaba diyecek: Mustafa Erdoğan ‘ın yıllardır hazırlandığı " Troia " ya da ‘ 3000 yıllık mistik bir düşün yeniden hayat bulması ‘…
Mustafa Erdoğan, bu gösteri ile " Anadolu Ateşi "ni aşan bir başarıya imza atıyor. Bu kez yalnızca koreograf olarak değil, yazar ve yönetmen olarak da övgüyü hak ediyor Erdoğan. Dansçılar, tek kelime ile mükemmel. Behçet Malikler ‘in dekor tasarımı ve Serdar Başbuğ ‘un kostüm tasarımı da, yapıtın estetik bütünlüğüne ciddi katkı sağlıyor. " Troia "yı izlemek için Türkiye’nin dört bir yanındaki sanatseverlerin İstanbul’a gelmeleri gerekecek. Çünkü, turne yapması neredeyse olanaksız bir prodüksiyon bu. Hiç kuşkusuz, yıllarca sahnede kalacak ve 2010 yılında Avrupa Kültür Başkenti İstanbul’u ziyaret edecek yabancılara en güzel armağanlardan biri olacak.
Yerelden evrensele köprüler kuran sanat ürünlerinin, ülkemizi dünyaya tanıtan en etkili araç olduğunu söyler dururuz. " Troia " gibi, bu coğrafyanın tarihini ve zengin kültürünü yansıtan görkemli bir prodüksiyon bu bağlamda önemli bir işlev üstleniyor. Uluslararası platformlarda başarı kazanan yazarlarımızın, yönetmenlerimizin, müzisyenlerimizin yanında artık koreograflarımızın da yer alacağını şimdiden söyleyebiliriz.
Son zamanlarda büyük bir keyifle izlediğim bir başka yapıt, koreografisini Beyhan Murphy ‘nin yaptığı "Hüsn ü Aşk’a Dair" , kendi kültürümüzden kaynaklanan, evrensel sanatın olanaklarından ustaca yararlanan bir bale. Tıpkı, Selman Ada ‘nın " Ali Baba ve 40 Haramiler " operası gibi. Bu iki yapıtı sahneleyen İstanbul Devlet Opera ve Balesi’ni ve sanatçılarını kutluyorum.
****
Keyifle, gururla izlediğim sahne yapıtlarından biri de, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın sahnelediği, ulusal tiyatromuzun başyapıtlarından Haldun Taner ‘in " Keşanlı Ali Destanı ". İki yıldır kapalı gişe devam eden bu müzikali nihayet geçen hafta sonu, Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi’ndeki son oyunda izleyebildim. En güzel anılarını bu sahnede yaşamış oyuncular gözyaşları içinde tiyatrolarına veda ediyorlardı. Bir yıl sonra, aynı yerde, daha donanımlı bir salonda yeniden başlamak umudunu koruyarak. Hikmet Körmükçü , Engin Alkan , Meriç Benlioğlu , Münir Kutluğ , Rozet Hubeş , Serdar Orçin gibi isimlerin öne çıktığı kadroyu Yücel Erten coşkulu ve doğru bir yorumla yönetmişti. Şehir Tiyatroları, " Ölümsüz Öykü ", " Bayazıt ", " Titanik Orkestrası ", " Saygılı Yosma " gibi güzel oyunlar içeren repertuvarına bir yenisini ekledi geçen hafta: " Tekrar Çal Sam ". Ragıp Yavuz ‘un rejisi ve Sevtap Çapan , Arda Aydın , Sezai Aydın , Sevinç Erbulak gibi usta oyuncuların performansları ile Woody Allen ‘in esprisini yakalayan keyifli bir seyirlik.
****
Tiyatro dünyamız, bu ay içinde sonuçlanacak iki önemli ödülün - Sadri Alışık ve Afife Ödülleri- aday listelerinin açıklanması ile çalkalandı geçen günlerde. Listelerde, hemfikir olduğumuz pek çok isim ve yapıt yer alıyor, ama ciddi eksikler de var sanki. Geçen yıl " Keşanlı"daki çalışması ödüllendirilmeyen Yücel Erten’in yazgısı bu yıl da değişmiyor. Ne Erten’in, ne de bu mevsim İstanbul Devlet Tiyatroları’nda sahnelediği, Çek yazar Oldrich Danek ‘in " Savaş İkinci Perdede Çıkacak "ın adı aday listelerinde yer alıyor. ( Lyons Ödülleri’nde En İyi Yapım seçilmesini saymazsak ). Oysa, hiç kuşkusuz bu mevsimin en iyi oyunlarından biri. Hakan Meriçliler, Alpay İzbırak , Şenay Gürler gibi usta oyuncuların, Çiğdem Erken gibi başarılı bir bestecinin katkıları Erten’in güçlü yorumunu destekliyor ( Müzik dalındaki adaylar arasında Çiğdem Erken’in adının yer almaması, listelerin bir başka eksiği bence ).
Afife ve Sadri Alışık Ödülleri aday listelerinde, ‘En İyi Yapım’ dalında İBŞT’nin "Bayazıt" ( yön: Başar Sabuncu ), Tiyatro Pera’nın "Venedik Taciri" ( yön: Nesrin Kazankaya ) ve Dostlar Tiyatrosu’nun " Sivas’93 " ( yön: Genco Erkal ); ‘ En İyi Yönetmen ‘ dalında Mehmet Ergen ( "Şeylerin Şekli" - Akbank Yeni Kuşak Tiyatro ), Arif Akkaya ( "Bana Bir Picasso Gerek" - Duru Tiyatro ) ve oyunculuk dallarındaki tüm adaylara katılmamak elde değil ( iki ödülün aday listeleri birbirini tamamlıyor sanki ); gene de bazı isimleri gözlerimizin aradığını söylemeliyim. " 39 Basamak "ın yönetmeni Mehmet Birkiye , " Dalga "nın yönetmeni Şakir Gürzumar , " Ben Anadolu "nun unutulmaz Yıldız Kenter ‘i ilk aklıma gelenler… İki Ödül jürisinin de, En İyi Yapım ve Yönetmen dallarında aday gösterdiği Tiyatro Dot’un " Kürkü Merkür "ünü ( yön: Murat Daltaban ) henüz izleyemedim ne yazık ki…
Son olarak, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın özel tiyatro desteklerinin nihayet hayata geçirilmiş olmasından ve listede Semaver Kumpanya, Tiyatro Oyunevi, Tiyatro Pera, Duru Tiyatro gibi eski yılların ‘cezalı’ tiyatrolarının yer almasından duyduğum mutluluğu belirtmek isterim.

VECDİ SAYAR

Yalçın DOĞAN

(HÜRRİYET )

Lorca’nın 70 yıl önce yazdığı dram Türkiye’nin bugünkü trajedisi

Lorca’nın yetmiş yıl önce yazdığı Bernarda Alba’nın Evi oyunu Türkiye’nin bugünkü trajedisini anlatıyor adeta.

Ürken toplum baskı altında boğucu bir çaresizlik içinde. O çaresizlik şimdi lav püskürtüyor, yanardağ patlıyor. Yanardağ patladığında, herkes altında kalıyor. Yasaklara karşı çıkarak, yeni yasaklar getirenler en başta.

- Bırakın kaçsın.

- Hayır, öldürsünler.

- Bu kadar çok mu seviyorsun bu adamı?

- Hem de çok. Gözlerine baktıkça, kanı ağır ağır içime işliyor.

Saksılarda sardunyalar. Bir çeşme, kırık dökük bir at arabası. Akdeniz güneşiyle aydınlanan bir Endülüs evinin avlusu. Bernarda Alba’nın Evi.

Eşinin ölümü üzerine, Bernarda evde sekiz yıllık yas ilan ediyor. Evde yaşları yirmi ile kırk arasında değişen beş kızıyla birlikte yaşıyor. Sekiz yıl kızlar dışarıya adım atmayacak, pencereler kapalı kalacak, dünyaya duvar örülecek.

Ev değil, hapishane. Boğucu bir baskı. "Oturun evde oya işleyin." Kızlarıyla övünüyor, "erkek eli değmedi onlara". Oysa, kızların arzusu tam tersi.

Üstelik, bu arada en yaşlı ve çirkin kız, mirastan en büyük pay ona kalıyor, köyün en yakışıklı erkeği, 25 yaşındaki Pepe El Romano ile nişanlanıyor.

El Romano eve bir giriyor, flört etmediği kız kalmıyor. En güzel ve en küçük kız Adela ile ise, duvarlar yıkılıyor, flört ateşli aşka dönüşüyor. Hapishanede yasak aşk. Ablasının nişanlısıyla aşk saatleri.

Faşistlerin kurşunlarıyla can veren İspanyol şair ve yazar Federico Garcia Lorca’nın ölümünden önce yazdığı son eser, Bernarda Alba’nın Evi’ni geçenlerde İstanbul’da, Kağıthane Sadabat Sahnesi’nde izliyorum.

KUSURSUZ YÖNETİM

Engin Alkan’ın kusursuz yönetiminde Ayça Telırmak, Bernarda rolünde, Elçin Altındağ, genç ve güzel kız Angustias rolünde ve diğer kızlar harika bir oyun sergiliyor. Dekor, kostüm, ışık, eserin Türkçesi eksiksiz.

Sevginin, hayata bağlılığın, gençliğin fışkırabileceği bir ev, Bernarda diktasında cehenneme dönüyor. O cehennemde bir yasak aşk. Bernarda’nın elinden eksik etmediği baston, katı yasalar yerine, acımasızlığın simgesi.

Ne var ki, aşk ne baston dinliyor, ne cehennem. En yasak duygu, çölde boy atıyor.

Koyduğu amansız yasağın çiğnenmesiyle çılgına dönen Bernarda’nın gözü hiçbir şey görmüyor. Hatta, diğer kız kardeşler, onca kıskançlıklarına rağmen, en küçüklerinin kaçmasına ortam hazırlarken, Bernarda namusun ancak ölümle temizleneceğine inanıyor. Çok üzülse bile.

Angustias intihar ediyor.

Gitarı ve piyanosuyla besteler de yapan Lorca, ressam Salvador Dali ve film yönetmeni Luis Bunuel’in yakın dostu, İspanyol edebiyatının dünyaya armağan ettiği en büyük, en devrimci yazarlardan biri. Benim çok sevdiğim yazarlardan.

1936 yılında, İspanya İçsavaşı sırasında faşistlerin onu kurşuna dizerek öldürmesi, Lorca’yı daha da ölümsüz kılıyor. Lorca, hüzün ve direniş ve başkaldırıyla özdeş.

BOĞUCU BİR ÇARESİZLİK

Türkiye’nin boğucu günlerinde böyle bir oyunu izlemek, yasaklarla bir yere varılmayacağını bir kez daha gösteriyor. Hele de, o baskıyı yaşamış ilk elden anlatılırsa.

Ancak, baskı iki taraflı. Bernarda’nın baskısı bir yanda. "Yasakları kaldırmak gerek" diyenlerin baskısı öte yanda. "Yasakları kaldıralım" derken, sadece kendisi için açılan özgürlük pencereleri aslında başkalarına yeni yasaklar getiriyor.

Ürken toplum baskı altında boğucu bir çaresizlik içinde. O çaresizlik şimdi lav püskürtüyor, yanardağ patlıyor.

Yanardağ patladığında, herkes altında kalıyor. Yasaklara karşı çıkarak, yeni yasaklar getirenler en başta. Masum bir aşka kapılan genç kız en önce.

Angustias çaresizle kıvranıyor, intiharı seçiyor. Toplum gözü önündeki intiharla, aslında Bernarda’nın dolaylı cinayetiyle, kendine yeni bir yol arıyor.

Lorca’nın yetmiş yıl önce yazdığı dram, Türkiye’nin bugünkü trajedisi.

17 MART 2008

Faşist Franko’ dan
Bernarda Alba’ nın Evine
"Bernarda Alba’ nın Evi"
İstanbul Şehir Tiyatroları

İstanbul Büyükşehir Belediye Tiyatrosu, son dönemde sahne yıkımları ve değişen yönetim sistemi ile gündemde. İstanbul kentinin en büyük tiyatro oluşumu, 2007/08 sezonunda oyunlarıyla değil ama maalesef oluşan kargaşa ile gündeme geliyor. Bu kargaşayı çıkaran kişilerin amaçları hedefine ulaşıyor. İstanbul Şehir Tiyatrosu’ nun sonu pek parlak görünmüyor. Yanlış oyun seçimleri, yöneten takımın sürekli tiyatroya ket vurması oyuncuların da moralini bozmuş durumda. Sahnede oynanan oyunun içine başka düşünceler girince, olmuyor, oyunun mayası tutmuyor. “Bernarda Alba’ nın Evi” bu durumdan az da olsa sıyrılmışa benziyor.

Yöneten ve Teknik Ekip
Oyunu sahneye Engin Alkan koymuş. Yöneten anlamında iyi bir iş çıkarmış. Sahne grafiğini iyi tespit etmiş Sayın Alkan. Kadınlara yönelik bağnazca düşüncenin ne denli iğrenç olduğu konusuna dikkat çekmiş. Günümüz Türkiye’sinin kadına olan yaklaşımını da sahneden göstermiş. Oyuncu bayanların rol seçimleri de çok doğru olmuş. Bedensel hareketlilikte bir takım sorunlar mevcut. Oyunun belli bölümlerinde giyilen gecelikler bayan oyuncuların oturup kalkmasını gölgeliyor. Oyuncu, izleyenleri düşünerek oyun içinde bir takım yavaş ve aksak hareketlerde bulunabiliyor. Doğal hareketlilik sahnede bir anda yok olabiliyor. Hale Toledo çevirisine de yazacaklarım var. Oyunun diyalog bölümleri nedendir bilinmez şiir gibi konuşmalarla geçiyor. Tamam 1930′ lu yılların kadınlara uyguladığı baskıcı despotizm ve trajik bir öykü var ortada. Ama illa ki trajedi denilince neden ‘şiirsel’ konuşmalar ortaya çıkar? Çeviriyi yaparken diyalogların akıcılığına biraz daha dikkat etmek en mantıklı olanı…

Ayhan Doğan, uyguladığı dekor ile muhteşem bir çıkarmış. Elbette bu dekoru ışıksız düşünmemek lazım. Işıkla dekorun bu denli iç içe girdiği bir gösteri izlemek izleyenleri de büyülüyor. Işıkta Özcan Çelik dekorla iyi birer ikili oluşturmuşlar. Bahçe bölümünün gece oluşan nüansında her iki kişinin kıvrak zekasını izliyoruz. Kostümde Nihal Kaplangı konuya uygun dönem elbiseleri seçmiş. İyi güzel de o geceliklerin halini hiç mi hiç beğenmedim. Beyaz, kefen gibi gecelikler herkesin üzerinde. Genç ve yaşlı olma bağımında gecelik çeşitliliği oluşturulsa hiçte fena olmazmış.

Oyunun Konusu
İspanyol edebiyatının önde gelen temsilcilerinden Federico Garcia Lorca’nın 72 yıl önce yazdığı metin, ayrıca yazarın öldürülmeden önce yazdığı son oyunu olma özelliğini taşımaktadır. Bernarda Alba’ nın evinde cenaze töreniyle başlayan oyunda; Despot Bernarda Alba (Ayça Telırmak), Akli Dengesi Yerinde Olmayan Annesi Maria Josefa (Bercis Fesçi) ve değişik yaşlardaki beş kızıyla yaşadığı evde sekiz yıllık yas ilan eder. Bu zaman zarfında kendisi dahil kimseler evden dışarıya adım atamayacaktır. Pencereden dahi dışarıya bakmak yasaktır. Evde bulunan kızlar 8 sene boyunca erkeksiz ve bakire bir hayat geçireceklerdir.

Fakat evdeki kızlardan, 39 yaşındaki Angustias’a bir talip çıkar. Kasabanın yakışıklı erkeği 25 yaşındaki Pepe El Romano’nun yaşlı ve kalacak mirasla zengin olacak kişiyle nişan yapması, evdeki çıkmazları daha da karmaşık hale dönüştürür. Kardeşler arasında kıskançlık boy gösterir. Pepe El Romano için kız kardeşler birbirlerine düşerler.

Yazar Lorca, İspanyolların en kanlı dönemi olan Faşist Franko Rejimi’ ni Bernarda Alba’ nın üzerine yükleyerek sahneye taşımış. Bernarda’ nın kızlarına yaptığı despotizm dönemin koyu Katolik baskıcı din hegemonyasını ve Franko’ nun halkı yıldırma hamlelerini simgeliyor. Sevgili Engin Alkan’ı kutluyorum, bu denli bir konuyu sıraladığım durumları kotararak sahneye taşımış.

Oyuncular
Ayça Telırmak, Bernarda Alba rolü ile karşımızda. Öncelikle duruşu ile karakterine hayat veriyor. O despot anne tavırları daha sahnedeki duruşunda beliriyor Sayın Telırmak’ ın. Anne rolü için biraz ‘genç’ görünse de, tavırları ve davranışları ile rolünü kurtarıyor. Bercis Fesçi, Maria Josefa’ nın kaçık ruh halini iyi incelemiş. Rolünün psikodinamik yapısını güzel tespit etmiş. Hülya Arslan’ nın ‘hizmetçi’ rolü çok mühim. 2 lokma yemeği yemek için kendinden geçercesine yemeğe saldırması, dönemin sosyal sınıf sıkıntısını ön plana çıkarıyor. Sevil Akı, Özlem Türkad, Ayşen Çetiner, Elçin Altındağ, Aslı Nimet Altaylar için yazacaklarım hemen hemen aynı. Askeri baskıya, töre baskısına ve aile içi şiddete maruz kalan kadınların bütün ruh halini sahneye taşıyorlar. Sadece şunu söylemek istiyorum; akşamın karanlığında evin bahçe kısmında neden üzerlerini örtme telaşına giriyorlar?

Engin Alkan iyi bir iş çıkarmış. Fakat oyuncuların oyuna adaptasyon sorunları var. Bunu da İstanbul Şehir Tiyatrosu’ nun son dönemde yaşadığı kaosa bağlıyorum. Önce Sevgili Engin’ i sonra ekibin tamamını kutluyorum. Oyun Şehir Tiyatroları’nda devam ediyor. Bu sezon içinde mutlaka izlenmeli. İyi seyirler…

Dip Not
Marx’ ın ‘yabancılaşma’ teorisini mutlaka irdeleyin. İrdeleyin ki içinden geçtiğimiz dönemin baskıcı, despot yapısını anlayın. Bir kez de olsa ‘kapitalist sömürü’ nün dışından bakın olaylara

Günün barışını karartan
o siyah ahtapot ne kadar büyüktü?

Kolları demirden mi yapılmıştır
ve gözleri ölü ateşten?

Ve niçin üç renkli balina
keser yolumu?

Pablo Neruda

İspanyol yazar Lorca’nın öldürülmeden önce yazdığı son oyunu ‘Bernarda Alba’nın Evi’, İstanbul Şehir Tiyatroları’nda sahneleniyor. Oyunda esnemez töreler, toplumsal ve dini baskılar irdeleniyor

26 Ocak 2008 Cumartesi

KRİTİK / Asu Maro Duvarlardaki saksılardan sakız sardunyalarının sarktığı, ışıklı, iç açıcı bir avlu… Akdeniz güneşiyle aydınlanan bir Endülüs evi. Bir çeşme, kırık dökük bir at arabası var… Önde de upuzun beyaz saçlı, renkli tokalar, incik boncuklarla süslü, “dilek ağacı” gibi bir kadın… Maria Josefa. Oyunun “meczubu”, aynı zamanda dillendirilemeyen bütün gizli arzuların sözcüsü.

Burası Bernarda Alba’nın evi. İspanyol edebiyatının önde gelen temsilcilerinden Federico Garcia Lorca’nın 72 yıl önce “inşa ettiği” bir ev: Esnemez törelerin, toplumsal ve dini baskıların “kale”si. Lorca’nın “Kanlı Düğün” ve “Yerma”yla başlayan ünlü “üçleme”sinin son halkası ve aynı zamanda faşistlerce öldürülmeden kısa süre önce yazdığı son oyunu.

İstanbul Şehir Tiyatroları’nda, yetenekli oyuncu ve yönetmen Engin Alkan’ın rejisiyle sahneleniyor “Bernarda Alba’nın Evi.” Lorca’nın İspanyol köylü kadınlarının kıstırılmış, trajik yaşamlarını anlatmak üzere kurguladığı oyunun evrenselliği ve ölümsüzlüğü iç acıtıcı.

Despot abla, çatlak anne
Evden bir ölünün, ailenin tek erkeğinin cenazesinin çıktığı gün başlıyor hikaye. Baskıcı ve despot Bernarda Alba (Ayça Telırmak), “çatlak” annesi Maria Josefa (Bercis Fesçi), yaşları 20 ile 40 arasında değişen beş kızı ve iki hizmetçisiyle yaşadığı evde sekiz yıllık yas ilan ediyor. Bu süre boyunca kimse evden çıkmayacak, pencereler, kapılar tuğlayla örülmüş gibi davranılacak, dışarıdan içeri hava sızmayacak. “Oturun çeyizlerinizi işleyin, bol vaktiniz olacak” diyor ellerine erkek eli değmemiş olmasıyla övündüğü kızlarına… O çeyizlerle beraber mezara gidecekleri belli değilmiş gibi.

Ancak bu arada Bernarda’nın ilk kocasından olma, 39 yaşındaki Angustias’a bir talip çıkıyor. Köyün en yakışıklı erkeği olan 25’lik Pepe el Romano’nun en yaşlı ve hastalıklı ama öz babasından kalan mirastan ötürü de en varlıklı kardeşle nişanlanması, zaten zor dengede duran yas evini alt üst ediyor.

Delidir, ne dese yeridir
Aralarında pek de şefkatli bir ilişki olmayan kızkardeşlerin her biri diğerine diş bilerken, en genç ve güzelleri olan Adela, Pepe’ye olan tutkusunun “kurbanı” oluyor.
Çünkü, oyunda çeşitli vesilelerle vurgulandığı gibi, arzularına gem vuramayan kadının sonu feci olacaktır.

Bir tek anneanne Maria Josefa haykırabilir kızların bastırılmış duygularını, ama o da “delidir” zaten, ne dese yeridir… Susturulamasa da kapatılır, komşuların görmeyeceği şekilde üzerine kilit vurulur.

“Bernarda Alba’nın Evi”, Franco rejiminin, yaklaşan çizme seslerinin boğucu atmosferini bir eve sığdırıyor. Kızları üzerinde kurduğu diktatörlükle özelde Franco’yla, genelde tüm iktidar sahipleriyle özdeşleştiriliyor oyunun ana karakteri Bernarda. Tüm ataerkil değerlerin, “Kadının yeri evidir” diyen baskıcı törelerin, şiddetin temsilcisi.

Oyunu Katolik öğelerden mümkün olduğunca arındırarak bağnazlığın evrenselliğinin altını çizmeyi seçen Engin Alkan, kasvetli olmasıyla bilinen “Bernarda Alba”dan alışılmışın dışında dinamik, renkli bir oyun çıkarma yoluna gitmiş. İyi de etmiş, din baskısı-tör-askeri rejim kıskacında sıkışmış insanların öyküsü zaten yeterince boğucu ve ‘tanıdık’.

El değmeden yaşamak
Politik mesajların slogana dönüşmeden oyunun içine “yedirilmesi” metnin değerinden bir şey kaybettirmediği gibi, etkileyici ve Lorca’ya yaraşır olmuş. Oyunun tamamını tek mekana, bir tür hapishane olan evin “avlusu”na taşımış Alkan. Bütün odalar buraya açılıyor, her şey bu ortak alanda olup bitiyor. Avlu da, evin dışındaki karabasana inat, alabildiğine aydınlık. Ama işte, dışarının “havası” içeriye de sızıyor çaresiz…

Evi, beklenmedik yeni bir cenazeyle ikinci kez yasa bürünürken, “Ağlamak istemiyorum, ölümü sakin karşılamalıyım” diyen Bernarda Alba’nın tek derdi, komşuların olan biteni duymaması… El değmeden yaşar onun kızları, öyle de ölür… “Susun, susun dedim!” diye emrediyo ev ahalisine:
“Susun!” Susuyorlar.

Ama kırık kolların yen içinde kalmasından usananlara “Susmayın!” diyen bir ses yükseliyor Şehir Tiyatroları sahnelerinden… Ta 1936 yılından kopup gelen, bir baskının kurtuluşunun bir diğerinde olmadığını söyleyen bir ses… Kulak vermenin vaktidir..

ben atatürkçüyüm.
ben cumhuriyetçiyim.
ben laikim.
ben anti-emperyalistim.
ben bağımsız türkiye’den yanayım.
ben özgürlükçüyüm.
ben insan hakları savunucusuyum.
ben terörün karşısındayım.
ben yobazların,
vurguncuların,
çıkarcıların,
düşmanıyım.
dün sabaha degin arastirarak yazdigim
hiçbir konuyu yalanlayamadiniz.
öyleyse vurun,
parçalayın!
her parçamdan benim gibiler,
beni aşacaklar çıkacaktır.
UĞUR MUMCU

o öldü.

onlar öldü.

bileylendi yürekler saçım uzadı.

altıncı hissim oldu yağmur.

uzakta yangınlarda külü savruldu çığlıkların.

gündüz koptu dalından.

tutsak, ham bir yaşam oturdu boğazıma.

saçım uzadı.

tüm göçmenlerin yakasına hüzün iliştirildi.

o öldü.onlar öldü.

büyüdü kalabalık büyüdü sesler.

korteje katıldı,

sokaktan gözü yaşlı kediler.

ÖZGÜR MUMCU

Annesi Nadire Hanım, babası Tapu Kadastro memuru Hakkı Şinasi Bey idi. Ailesi Ankaralı olan Uğur Mumcu, 22 Ağustos 1942 tarihinde, babasının memuriyeti dolayısıyla Kırşehir’de, dört kardeşin üçüncüsü olarak doğdu. İlk ve ortaokulları Ankara Bahçelievler Deneme Lisesi’nde okuyan Mumcu çok aktif bir öğrenciydi. Üniversite eğitimini 1961-1965 avukat olmak üzere başladığı Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamladı. 26 Ağustos 1962’de Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan Türk Sosyalizmi başlıklı makalesiyle Yunus Nadi Ödülü’nü aldı. 1963’de fakültede öğrenci derneği başkanı seçildi.

Askerliğini yapmaya hazırlandığı sırada 12 Mart dönemi’nde bir yazısında kullandığı "ordu uyanık olmalı" sözleriyle, "orduya hakaret etmek", "sosyal bir sınıfın öteki sosyal sınıflar üzerinde tahakkümünü kurmak" suçunu işlediği iddiasıyla gözaltına alındı. Mamak Askeri Cezaevi’nde pek çok aydınla birlikte bir yıla yakın kalan Uğur Mumcu, bu davadan dolayı 7 yıl hapse mahkûm edildi. Fakat Yargıtay’ca karar bozuldu ve serbest bırakıldı. Bu olaydan sonra Mumcu askerliğini, 1972-1974 yılları arasında Ağrı’nın Patnos ilçesinde, resmi tanımıyla "sakıncalı piyade eri" olarak tamamladı. Patnos’ta, ağır koşullar altında askerliğini yaparken, zaten uzun zamandan beri var olan ülseri yüzünden mide kanaması geçirdi.

Yeni Ortam gazetesinde köşe yazarlığı yapan Uğur Mumcu, 1975’ten itibaren Cumhuriyet’te Gözlem başlıklı köşesinde düzenli olarak yazmaya başladı. Aynı zamanda Anka Ajansı’nda çalışmaktaydı. 1975’te Mart dönemini sergilediği makalelerinden oluşan Suçlular ve Güçlüler adlı kitabını yayınladı. Aynı yıl, Altan Öymen’le birlikte hazırladıkları, Süleyman Demirel’in yeğeni Yahya Demirel’in hayali mobilya ihracatını konu edinen, Mobilya Dosyası adlı kitabı yayınlandı.

1977 yılından sonra sadece Cumhuriyet için yazmaya başladı. Gözlem başlıklı köşesinde 1991 yılının Kasım ayına kadar aralıksız olarak yazdı. 1977’de Sakıncalı Piyade ve Bir Pulsuz Dilekçe kitapları yayımlandı. Ertesi yıl, Sakıncalı Piyade adlı yapıtını Rutkay Aziz ile birlikte tiyatroya uyarladı. Oyunu Ankara Sanat Tiyatrosu tam 700 kere sahneledi. 1978’de, ünlünün yaşam öykülerini, siyasal geçmişlerini, bir güldürü zenginliğiyle anlattığı kitabı Büyüklerimiz yayımlandı.

1981’de terörün silah kaçaklığıyla ilgisini ortaya koymak ve kamuoyunu bu konuda uyarmak için yazdığı Silah Kaçakçılığı ve Terör yayımlandı. Aynı yıl, Mehmet Ali Ağca’nın Papa’yı öldürme girişiminden sonra Ağca üzerine inceleme ve araştırmalarını yoğunlaştırdı.

Türkiye’de terör olaylarının artması nedeniyle 1979 yılında 12 Mart dönemi öncesi ve sonrası gençlik liderlerinin yaşadıklarını kendi ağızlarından yansıttığı ve silahlı eylemlerle bir yere varılamayacağına dikkat çektiği kitabı Çıkmaz Sokak’ı yayımladı. 1982’de Ağca Dosyası, ardından Terörsüz Özgürlük adlı makale derlemesi yayımlandı. 1983 yılında Ağca ile cezaevinde röportaj yaptı. 1984 yılında Aziz Nesin öncülüğünde bir grup tarafından Cumhurbaşkanlığı ve TBMM Başkanlığına sunulan, ancak Kenan Evren’in imzalayanları "vatan hainliği" ile suçlayarak dava açtığı Aydınlar dilekçesinin hazırlanmasına katıldı; 12 Eylül döneminde aydınlara yapılan işkenceyi anlatan Sakıncasız adlı oyunu yazdı; Papa-Mafya-Ağca kitabını yayımladı.

1987’de araştırmacı gazetecilik açısından büyük bir başarı kabul edilen Rabıta ve 12 Eylül adlı kitapları; 1991’de en önemli araştırmalarından biri olan Kürt-İslam Ayaklanması 1919-1925 yayımlandı.
1991 yılında İlhan Selçuk ve yaklaşık seksen Cumhuriyet gazetesi çalışanı ile birlikte gazeteden ayrıldı. Bir süre işsiz kaldı. 1 Şubat - 3 Mayıs 1992 tarihleri arasında Milliyet Gazetesi’nde yazan Mumcu, Cumhuriyet Gazetesindeki yönetim değişikliği üzerine 7 Mayıs 1992′de Cumhuriyet’e döndü.

Mumcu, 7 Ocak 1993 tarihinde Mossad ve Barzani isimli bir yazı yazdı. Bu yazısında Barzani, CIA ve Mossad arasındaki bağlantılara değindi ve yazısını şöyle bitirdi:

Kürtler sömürgeciliğe karşı bağımsızlık savaşı yapıyorlarsa ne işi var CIA ve MOSSAD"ın Kürtler arasında? Yoksa CIA ve MOSSAD, antiemperyalist savaş veriyorlar da dünya bu savaşın farkında değil mi?
8 Ocak 1993 tarihli Cumhuriyet Gazetesindeki Ültimatom başlıklı yazısında ise yakında yayınlayacağı kitabında istihbarat örgütleri ile bölücü Kürt milliyetçileri arasındaki bağlantıları açıklayacağını yazmıştı. Kardeşi Ceyhan Mumcu, cinayetten önce Uğur Mumcu’nun İsrail elçisiyle görüşme yaptığını basına gönderdiği açıklamada yazmıştı. Gazetecilik hayatı başarılarla dolu olan Mumcu 24 Ocak 1993 tarihinde uğradığı bombalı saldırı sonucu hayatını kaybetti. Ölmeden önce ayrıca polis-mafya-siyaset ağının derin boyutlarını araştırmaktaydı.
Eşi Şükran Güldal Mumcu (Homan) ile olan evliliğinden (1977) bir oğlu (Özgür) ve bir kızı (Özge) olmuştur.
Uğur Mumcu anısına ailesi tarafından Ekim 1994′te Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı adında bir vakıf kurulmuştur.

Eşi Şükran Güldal Mumcu, 23. Dönem TBMM’ye İzmir Milletvekili olarak girmiş ve halen TBMM Başkanvekilliği görevini yürütmektedir.

Sizi tiyatro sahnesinde ve dizi filmlerde gösterdiğiniz şahane oyunculuk performansıyla izliyoruz. Usta bir tiyatro sanatçısı olmanızın yanında çoğu zaman işin reji bölümünü de üstleniyorsunuz. Bu durum bir sanatçı için oldukça kolektif düşünmeyi öngörüyordur. Ne dersiniz?

Aslında yaratım alanlarınız ne kadar çeşitlenirse çeşitlensin aklınızın çalışma biçimi tüm bu alanlarda benzerlik gösteriyor. Oynarken, yönetirken, evinizi düzenlerken hatta vitrinde bir kıyafet beğenirken düşünceniz, önem sırası ayırt etmeksizin, benzer ölçütlerle gelişiyor. Tercihler, sorular ya da düşüncenin karşılaştığı sorunlar genellikle aynı oluyor. Tek fark, üretim alanlarınız arttıkça söz konusu alanların gerektirdiği donanımı oluşturmakta. Daha çok şey bilmeniz gerekiyor, açlığınızı daha çok hissediyorsunuz. Ve tabii farklı unsurlar arasındaki ortaklığa ve dengeye daha çok yoğunlaşmanız gerekiyor.
Sahnelediğiniz ya da sahne aldığınız bir çok tiyatro oyununa kıyasla aralarından en çok “Keşanlı Ali Destanı” konuşuldu. Ne söylemek istersiniz bu konuda?

Birkaç nedeni olabilir; bunlardan ilki Keşanlı Ali Destanı’nın gerçekten de Türk tiyatro yazınının başyapıtı olabilecek öneme sahip bir yapıt oluşudur sanırım. Böyle esirgenen yapıtları çalışırken de, seyrederken de insan daha bir ince ölçüyle yaklaşıyor.

Bir diğer neden, yapıt hakkında herkesin az çok bir fikri olmasından kaynaklı olabilir. Sıradan bir seyirci için beğenisinde gerçekten bir ölçü oluşturan, özgünlük, yenilik ve gerçekliğin farklı tarif biçimleri, kimi çevreler için eksi bir ölçü oluşturmakta. Maalesef sanat camiamıza her ortaya konan yapıt üzerinden ezberleri tazelemek gibi bir hastalık musallat oldu, buna bir de ezberlerdeki cehalet eklenince durum daha da dayanılmaz olabiliyor.

Tüm bu konuşulanların ardından “Beğeninin Ölçütü” başlığını verdiğiniz bir yazı yazdınız ve hislerinizi tüm açıklığı ile dile getirdiniz. İfade diliniz o kadar güçlüydü ki, portalı yakından takip edenlerin yanı sıra bu yazıya “şöyle bir “ göz gezdirmenin ötesinde kapılanlar çok oldu. Sanırım hislerinizi ifade ederken sizin yazın dilinizi keşfettik. Tiyatronun, kalem bölümünü keşfettiniz mi?

Yazmakla aram öteden beri iyidir, hatta kendimi yazarken konuştuğumdan daha iyi ifade ettiğimi düşündüğüm olmuştur. Ama bugüne değin yazıyı tiyatroyu uygularken kullandığım bir araçtan öteye götürmedim. Yine de içimde bir yerde ileri ki yaşlarımda yazıyla ilişkimin bu günkünden daha yoğun olacağını hissetmediğimi söylersem yalan olur.

Bir dönem MSM Konservatuarı’nda ve Akademi İstanbul Gösteri Sanatları Bölümü’nde oyunculuk eğitmeni olarak görev yaptınız. Hala Müjdat Gezen sanat Merkezi’nde eğitmen olarak görev yapıyorsunuz. Eğitim süresini göz önüne aldığımızda, yeteneğin ve vücut disiplininin başarıya giden süreçte ne kadar etkili olduğunu düşünüyorsunuz?

Öğretmenliği bir süredir bıraktım, Türkiye’ deki tiyatro eğitimi ve alternatif eğitim konusunda ciddi endişeler taşımaktayım ama bu başka bir söyleşinin konusu. Sorunuza gelirsek; Oyuncunun bedeninin onun en önemli ifade aracı olduğu kabul edilir ve tüm disiplinlerde bedenin hakimiyetini ve özgürlüğünü geliştirmek yeteneğe ve yaratıya giden yolda en önemli odak noktalarından biri olarak kabul görür. Beden dilinin geliştirilmesinden ve özgürleştirilmesinden spor salonlarının ya da podyumların ölçüleri anlaşılmasın. Çekici ve dayanıklı bir beden her zaman fark yaratır elbette, ne ki oyunculuk sanatında aslolan, bedeni aklın kurduğu imgeleri oluşturma yolunda duyguların hizmetine sokmaktır, burada bir sorun ya da yetersizlik varsa sanatınıza doğru orantılı yansıyacağı muhakkaktır.

Dizi filmlerin güldüren yüzüsünüz. Komedi oyunculuğunun zor kıstasları olduğu bilinir. Ne dersiniz bu konuda?

Gerçekten de zordur. Gerçi, bizim işlerde zorluk yatkınlıkla birebir ilişkilidir dolayısıyla görecelidir fakat tüm türlere ortalama yakınlıkta çalışan birini hayal edersek, komedide çelişkileri daha çabuk fark edip daha seri düşünecek, yaratacak bir atiklikte davranmak zorunda kalacaktır. Dramdan farklı olarak, seyircide gülme unsurunun oluşması bir sürü teknik ve zamanlama ayrıntılarıyla ilişkilidir. Bunların hepsi bir araya geldiğinde sanırım komedide yeteneğe ve zekaya biraz daha iş düştüğünü söylemek yanlış olmaz. Hele ki televizyonda kıyas kabul etmez, düşünün ki her gün onlarca gördüğümüz kızarmış gözler ve hıçkırıklar arasında bizi güldürebilenler ne denli az.

“Yedi Numara”yı kaçırmadan takip eden izleyicilerinizden biri olarak, tekrar ekranlara dönme ihtimali olup olmadığını merak ediyorum…

Bir iki yıl önce küçük de olsa ihtimal veriyordum ama artık mümkün değil. 7 Numara hepimizin içinde bitti. Ama güzel bitti, acıtarak değil, sevilen bir dostu anar gibi.

Yüzüklerin Efendisi filminde Sam’i, Shrek2’de Kedi/Pisi ‘yi seslendirdiniz. Biz her iki filmde de büyük keyif aldık. Ses ve oyunculuk bütünlük kazanmıştı. Bu senkronu yakalamak sizi oldukça eğlendiriyor olmalı…

Shrek’in özgün seslendirmesinde Pisi’yi Antonio Banderas İspanyol aksanıyla konuşur, bunu Türkçe’ de yapamadığımız için eğlencesinden biraz kaybetti sanırım, tabii seyirci için. Seslendirenler için sektörümüzde bu işi yapmak o kadar meşakkatli ve bir o kadar da nankördür ki eğlenmeye fırsat bulamazsınız. Kotü mekanlar, sağlıksız koşullar ödenmeyen paralar, kanalların beklentileri, giderek ucuzlayan işler, “star talent” olarak adlandırılan kimi isimlerin, pek çok konuşmacıyla benzer düzeyde işi yapmalarına rağmen, sırf popüler isimler olması yüzünden, aradaki ücret farkının binlerce dolarla ifade edilecek ayrımlara varması, yapılan işi çekilmez kılıyor son tahlilde. Yine de keyif hiç yok denebilir mi? İyi bir işin sonrasında alınacak keyif her zaman bakidir, her şeye rağmen.

Tiyatro sanatçılarının çoğu zaman emeklerinin karşılığını alamadıkları söylenir. Maddi imkansızlık mıdır onları TV ekranlarına çeken?..

TV sektöründe oyuncuya ayrılan pay giderek azalsa da tiyatrodan alınan ücretlerle kıyaslanamaz elbette. Oyuncuların belki de tiyatro yapmayı sürdürebilmek için TV ekranlarında iş yapmak istemeleri doğrudur. Ne var ki televizyona sırf para kazanılacak bir ticari mecra olarak bakmak doğru tavır olmayacaktır. Ben kendi hesabıma TV çalışmalarımı para kazanmanın ötesinde önemserim, çağın iletişim kurgusu ve kitleleri etkileyebilme gücü tacirlerin eline bırakılmayacak kadar önemlidir. Hem TV’ de olup hem TV nin sanat değil ticaret olduğunu küçümseyici bir tavırla ileri süren ikiyüzlüler az değil aramızda. Diyelim 100 yıl sonra sanatın kapsamının ve tarifinin ne olacağını kim bilebilir ki?

Ülkemizde, tiyatro sanatçıları yeterince özgür bir platformda mı sizce?

Ülkemiz insanlarının ve aydınlarının özgür olabildiği kadar.

Gerçekleştirdiğiniz workshop’lardan söz edelim biraz da…

Geçmişte bir iki workshop gerçekleştirdim ve gerçekten de yararlı geçtiğini düşünürüm. Doğrusunu isterseniz ülkemizde workshop çalışmaları çok yaygın değil, bunun nedeni meslektaşlarımız ve heves edenleri arasında kendini geliştirmenin ve deneyim kazanmanın yeterince önemsenmemesi olabilir. Oyunculukta uzmanlaşmanın sadece yetenekle mümkün olabileceği ya da mesleğe dair bilineceklerin doğuştan olduğu gibi bir yanlış anlaşılma var sanırım. Özellikle Almanya’ daki Türk gençleriyle gerçekleştirdiğim workshoplar çok anlamlı gelir, asıl işleri tiyatro olmayan işlerinden arta kalan zamanlarında yaptıkları tiyatroyu daha iyi öğrenebilmek için gelip Türkiye’ de beni bulan gençlerdi bunlar. Çok yetenekli profesyonellerden daha çok saygıyı hakediyorlardı. Keşke daha çok örneği olsa bu tür çalışmaların.

İBŞT’nin seyirci profilini nasıl tanımlarsınız?

İstanbul’un kozmopolit yapısının minyatür bir örneğidir adeta, oyunlara, sahnelerimizin bulunduğu merkezlere, hatta haftanın seanslarına göre değişiklik gösterir. Dolayısıyla orada gerçekleştirdiğiniz tüm projelerde -mecazen söylersek- en arka parterden localara, bütün omuzlara dokunmanın yollarını keşfetmek zorundasınızdır. Belki de İBŞT’ nin yüz yıla yaklaşan bir kurum olmasının esrarı burada saklıdır. Zaman zaman çeşitli yönetimlerin sanatsal eğilimlerine göre baz alınan seyirci referansları değişiklik gösterebiliyor. Böyle tercihler, seyirci profilimizi ucuza eğlence arayanlardan, elitleşmenin zorunlu tercihi olarak daha çok tiyatroya değil fuayeye gelen izleyiciler arasında savurabiliyor.

Son birkaç yıldır Türk sineması büyük bir gişe başarısı yakaladı. Nasıl buldunuz filmleri?

Çok umut verici. Bir oyuncu olarak bu devinimin bir parçası olmayı istememek mümkün değil. Yüksel Aksu’nun Dondurmam Gaymak’ı, Ahmet Uluçay’ ın Karpuz Kabuğundan Gemiler Yapmak’ı, Ezel Akay’ ın Neredesin Firuze’ si, Çağan Irmak’ın Babam ve Oğlum’u son dönemin unutulmayacak filmleri arasında yer aldılar. Derviş Zaim, Reha Erdem, Fatih Akın, Ferzan Özpetek gibi yönetmenler kuşkusuz büyük bir hareketlilik kazandırıyor sinema sanatımıza.

Bir sanatçı olarak, hayalinizdeki projeyi nasıl tanımlarsınız?

Kendime ait bir tiyatro binası satın alıp, gişesinde durup, tuvaletlerini temizleyip, sahnesinde oyun yönetip, oynayıp, yeni aktörler yetiştirmek en büyük projem. Gerçekleşir mi dersiniz?

Bu işe gönül vermiş bir sanatçı olarak kesinlikle gerçekleştireceğinize inanıyorum. Peki şu anda gerçekleştirmeyi planladığınız yeni bir proje var mı?

Lorca’nın “Bernarda Alba’ nın Evi” oyununu İBŞT’ de yönettim, bu ay içinde seyirciyle buluşacak. Bunun yanısıra bir iki aya kadar İzmit Şehir Tiyatrosu’ nda bir oyun yönetmem olası. Tiyatro Pera’ da Profesör ve Hulahop isimli Nesrin Kazankaya ile birlikte oynadığımız oyun ve İBŞT’ de Keşanlı Ali Destanı sezon boyunca devam edecek.

Antalyalı sanatseverlere bir mesajınız olacak mı?

Mesaj değil. Bir endişe; Antalya Akdeniz kültür havzasının en köklü, en önemli kentlerinden biri. Turizmin gevşek trendlerinin ve modernitenin kentin kimliğini, Akdenizli karakterini törpülediğini düşünürüm zaman zaman. Ki sanata en çok ihtiyaç duyulan zamanlar, kayıpların en çok olduğu zamanlardır.

Röportaj: Gonca Dokuyucu

Görsel Yönetmen: Emre Kunt

HUKUK VE YARGI SİSTEMİMİZİN, KAMUOYU VİCDANININDA VE ÜLKEMİZİN UYGARLIK YOLCULUĞUNDA HERHANGİ BİR KUŞKUYA YER VERMEYECEK BERRAKLIKTA GÖREVİNİ YERİNE GETİRMESİNİ DİLİYORUM.

Radikal’,in bu günkü baskısından;
İhmal çok suçlu yok!

"Dink cinayetinde onlarca kamu görevlisinin ihmali vardı. Bir yıl geçti. Hemen hepsi koltuğunu korudu, sadece iki polis, iki jandarma yargılanıyor

19/01/2008

İSTANBUL:

Vali Muammer Güler: Dink 2004 yılında İstanbul Valiliği’ne çağrılarak iki kişi tarafından tehdit edildiğini söylemişti. Güler, mahkeme kararına karşın bu kişilerin kimliğini açıklamadı. Sadece MİT mensubu olduklarını açıkladı, tehdit etmediklerini, uyardıklarını söyledi.
Trabzon Emniyeti’nin Dink’in öldürülmesiyle ilgili düzenlediği ve İstanbul’a gönderilen istihbarat evrakı Vali Güler’in masasına geldi. Yazının gereklerini yerine getirmemekle suçlandı. Son olarak cinayet için ‘Basit bir olay’ tanımlamasında bulundu. İki kez idari soruşturma izni verildi. KOLTUĞUNDA.

Vali Yardımcısı Ergun Güngör: Tehdit edildiğini söylediği gün Hrant Dink’i valiliğe o çağırdı. MİT mensubu olduğu söylenen kişilerin kimliğini mahkemeye ve TBMM Dink Cinayetini Araştırma Alt Komisyonu’na açıklamadı. Çankırı’ya tayin edildi. Ancak sonra tayini bir yıl ertelendi. KOLTUĞUNDA.

Emniyet Müdürü Celalettin Cerrah: Cinayetin hemen ardından "Örgüt bağlantısı yok. Milliyetçi duygularla işlenmiş bir cinayet" yorumunu yaptı.
Dink cinayetiyle ilgili Trabzon Emniyeti’nin gönderdiği ‘Yasin Hayal’in Dink’i öldürme planı yaptığı ve eylemin ardından İstanbul’da kalacağı yerlerin anlatıldığı’ istihbarat evrakını işleme koymadı. ‘Evrak düşük kodlu, bana ulaşmadı’ diyerek kendini savundu. Hakkındaki çok sayıda suç duyurusu sonuçsuz kaldı. KOLTUĞUNDA.

İstanbul İstihbarat Şube Müdürü Ahmet İlhan Güler: Trabzon Emniyeti’nin istihbarat evrakında Yasin Hayal’in cinayet planı ve cinayetin ardından saklanacağı yer tarif edilmişti. Ancak İstanbul polisi bu adrese giderek bakmadı bile. Araştırma yapmadan böyle bir adresin olmadığı yönünde evrak düzenlediler. Güler, görevinden alındı. Soruşturması süren Güler, cinayetten iki ay sonra atandığı Şükrü Balcı Polis Okulu’ndaki KOLTUĞUNDA.

ANKARA:
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan: Cinayetin ardından "Hrant Dink cinayetinin bütün yönleriyle aydınlatılması, adaletin yerini bulması bakımından elbette kutsal bir görev yerine gelmektedir" dedi. Ancak cinayetle ilgili halen pek çok cevapsız soru var. Başbakan KOLTUĞUNDA.

İçişleri Bakanı Abdülkadir Aksu: Çok sayıda ihmali ortaya çıkan polis ve jandarmanın başında o vardı. Uğur Mumcu ve Bahriye Üçok gibi siyasi cinayetler işlendiğinde de İçişleri Bakanı’ydı. Son seçimde yine milletvekili seçildi. Hâlâ Meclis’teki KOLTUĞUNDA.

Adalet Bakanı Cemil Çiçek: Hrant Dink’in hedefe koyan Türk Ceza Kanunu’nun 301. maddesini
 savundu. 2005′teki Ermeni Konferansı’nı düzenleyenlere ‘Bizi sırtımızdan hançerliyorlar’ diyen Çiçek, Başbakan Yardımcısı. KOLTUĞUNDA.

İstihbarat Daire Başkanı Ramazan Akyürek: Hayal ve Tuncel, 24 Ekim 2004′te McDonald’s’ı bombaladıklarında Trabzon Emniyet Müdürü’ydü. Dink davası dosyasındaki 48 evrakın, devlet gizliliği gerekçesiyle imha edilmesini istedi. İmha edilen evrakın içeriği halen sır. Soruşturmasına izin verilmeyen Akyürek, İstihbarat Daire Başkanlığı KOLTUĞUNDA.

SAMSUN:
Samsun polisi ve jandarması: O.S.’nin Samsun Terörle Mücadele Şubesi’nde polis ve jandarmalarla kahramanlık pozları ortaya çıkmıştı. Savcılığın soruşturma açtığı 20 güvenlik görevlisi hakkında takipsizlik kararı verildi. Onlar KOLTUKLARINDA.
Terörle Mücadele Şube Müdürvekili Metin Balta: O.S.’yi çay ocağına götürerek kahramanlık pozlarının çekilmesine neden oldu. YARGILANIYOR.
Komiser İbrahim Fırat: Karakolda çekilen görüntüleri basına sızdırmakla suçlanıyor. YARGILANIYOR.

TRABZON:
Eski Trabzon Valisi Hüseyin Yavuz Demir: Cinayetin ardından görevinden alındı. Hakkında soruşturma yok.
 Merkezdeki KOLTUĞUNDA.

Trabzon Emniyet Müdürü Reşat Altay: Hrant Dink’in öldürüleceği konusunda 17 kez ihbar yapıldı. Gereğini yapmamakla suçlandı. Hakkında ön inceleme başlatıldı. Ancak Trabzon İl İdare Kurulu, incelemenin soruşturmaya dönüşmesine izin vermedi. Bir süre kızağa çekildikten sonra bugün Burdur Emniyet Müdürlüğü KOLTUĞUNDA.
Eski Trabzon İstihbarat Şube Müdürü Engin Dinç: Erhan Tuncel’i, suça karışmasına karşın yasalara aykırı olarak polis muhbiri yaptığı öne sürüldü. Tuncel Dink’in öldürüleceğini ona anlattığını söylemişti. Hakkında ön inceleme başlatıldı, soruşturmaya dönüştürülmedi. Afyon Emniyet Müdürlüğü’nde istihbarat şube müdürü KOLTUĞUNDA.

Trabzon İstihbarat Şube Müdürü Faruk Sarı: İddialara göre Engin Dinç’in yerine göreve geldikten sonra Erhan
Tuncel’in haber elemanlığı görevine son verdi. İstihbarat alma çalışmalarını da durdurduğu öne sürülen, ancak hakkında soruşturma açılmayan Faruk Sarı, KOLTUĞUNDA.

Trabzon Terörle Mücadele Şube Müdürü Yahya Öztürk: Yasin Hayal’in ifadesine göre Öztürk, "Bu bayrak düştü. Ya Erhan ya da Yasin yerden kaldıracak" demişti. McDonald’s bombalamasından sonra Yasin Hayal’in babasına cep telefonundaki Muhsin Yazıcıoğlu resmini göstermişti. Baba Hayal’in ifadelerine göre Yahya Öztürk’ün oğlunu az bir cezayla kurtarmayı vaat etmişti.
Cezaevinden çıktıktan sonra da Yasin Hayal, Öztürk’ü Emniyet müdürlüğünde ziyaret ediyordu.
Cinayetten iki ay sonra görevinden alınan Yahya Öztürk’le ilgili soruşturma sürüyor. Artık Personel Şube Müdürlüğü’ndeki KOLTUĞUNDA.
Trabzon İstihbarat Şube polisi Muhittin Zenit: Erhan Tuncel’den bilgi alan istihbarat polisiydi. Hrant Dink’in ceseti kaldırımdayken telefonla Erhan Tuncel ile konuşuyordu. Erhan Tuncel, ona ‘Reis’ diye hitap ediyordu. Daha sonra ortaya çıkan telefon konuşmasında Zenit’in, Hrant Dink nasıl öldürüleceğine kadar bütün detayları bildiği ortaya çıkmıştı. Bağlantısının ortaya çıkmasının ardından hakkında başlatılan soruşturma sürüyor. Daha sonra atandığı İstihbarat Daire Başkanlığı’ndaki KOLTUĞUNDA.
Trabzon İstihbaratı’ndan ‘Memduh abi’: Telefon dinleme kayıtlarına göre Erhan Tuncel onunla konuşurken ‘Memduh abi’ diyordu. Cinayetten hemen sonra, telefonla konuşmuşlardı. Polis istihbaratına ait bir telefonu kullanıyordu. Kimliği gizlendi. Şüphe yok ki KOLTUĞUNDA.
Trabzon İl Jandarma Komutanı Ali Öz: Dink cinayeti konusunda polisten sonra jandarmanın da detaylı bilgisi olduğu ortaya çıkmıştı. Yasin Hayal’in eniştesi Coşkun İğci, jandarmaya Dink cinayeti konusunda bilgi verdiğini polis ifadesinde anlatıyordu. Müfettişlere verdiği ifadesinde jandarmanın istihbaratının olmadığını söyledi. Polisi suçladı. Jandarma müfettişleri soruşturulmasını engelledi. KOLTUĞUNDA.
Uzman jandarma Veysel Şahin ve başçavuş Okan Şimşek: Coşkun İğci’den cinayet konusunda istihbarat alan jandarmalar arasındaydılar. İfadelere göre Yasin Hayal’in para vererek silah almasını istediği Coşkun İğci’ye ‘Parayı al, onu oyala’ demişlerdi.
Daha sonra Coşkun İğci’den cinayet silahı parasını Yasin’e iade etmesini istediler. O parayla alınan silahla Hrant Dink öldürüldü. Trabzon savcılığınca haklarında ‘görevi ihmal’ suçundan dava açılan üç-beş kişiden ikisi oldular. YARGILANIYORLAR.

PELİTLİ
Dink’in öldürülmesi soruşturmasında 19 kişi hakkında dava açıldı. Cinayetin ortaya çıkan bazı aktörleri şöyle:
Erhan Tuncel: Polis muhbiri. McDonald’s bombalamasının da faili.
Dink cinayetinin azmettiricisi ve planlayıcısı olmakla suçlanıyor. ‘Cinayete azmettirmek’ten ağırlaştırılmış müebbet hapsi isteniyor. TUTUKLU

Yasin Hayal: Hrant Dink cinayetinin asli faillerinden. Cinayeti hem planlayan hen de azmettirenlerden biri. Yine
Trabzon’daki McDonalds’ın bombalanmasının da faili. ‘Cinayeti azmettirmek’ten ağırlaştırılmış müebbet hapsi isteniyor. TUTUKLU
O.S.: Tetikçi. Yaşı 18′den küçük olduğu için indirimle birlikte ‘Dink’i öldürmek’ten 18 ile 24 yıl arasında hapsi isteniyor. TUTUKLU.

Zeynel Abidin Yavuz: O.S.’den önce tetikçi olarak seçilmişti. ‘Dink’in öldürülmesine yardım etmek ve terör örgütüne üye olmaktan’ 35 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKLU.
Ersin Yolcu: O.S.’yi Dink’i öldürmek için İstanbul’a giderken uğurladı. Cinayetten haberdardı. ‘Cinayete yardım ve örgüt üyeliği’nden 35 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKLU.
Ahmet İskender: Cinayet sırasında onun telefonu kullanıldı. ‘Cinayete yardım ve örgüt üyeliği’nden 35 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKLU.
Coşkun İğci: Yasin Hayal’in eniştesi. Jandarmanın haber elemanı olduğunu söyledi. ‘Cinayete yardım etmek ve örgüt üyeliğinden’ 35 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKSUZ.

BİR PARTİ: BBP
Cinayetten sonra sanıklarla bağlantısı ortaya çıkan bir parti de vardı: Büyük Birlik Partisi. Yasin Hayal ve Erhan Tuncel BBP’nin ve Alperen Ocakları’nın aktif üyesiydi. Cinayet planları Alperen Ocakları’nda konuşulmuştu. McDonald’s bombalamasından sonra kendilerine sahip çıkan parti yöneticilerinin bazıları Dink cinayetinin sanıkları oldu.
Yaşar Cihan: BBP Trabzon İl Başkanıydı. Trabzon’da ticaret yapıyordu. Yasin Hayal’e cezaevindeyken maddi yardımda bulunduğu ortaya çıktı. Aynı zamanda oğlu Alperen Ocakları’nda sanıklarla birlikte siyaset yapıyordu. Cihan’ın ‘Örgüte yardım’dan 15 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKSUZ.
Halis Egemen: BBP Merkez Karar Yürütme Kurulu üyesiydi. McDonald’s bombalamasından sonra Yasin Hayal’e yardım etmişti. Cezaevinden çıkışında Yasin’i o karşılamıştı. Dink cinayetinden sonra sanıklara avukat aradığı öne sürüldü.
‘Örgüte yardım’dan 15 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKSUZ.

Muhsin Yazıcıoğlu: BBP Genel Başkanı. Trabzon ziyareti sırasında korumalığını Erhan Tuncel yapmıştı. son genel

seçimlerde bağımsız olarak Sivas milletvekili seçildi. BBP’ye döndü. MİLLETVEKİLİ.

Mustafa Öztürk: Cinayet planlanırken Trabzon Alperen Ocakları başkanıydı. Cinayet planlarına tanık olduğunu söylemişti. Öztürk’ün ‘Örgüte üye olmak ve cinayete yardım etmek’ten 35 yıla kadar hapsi isteniyor. TUTUKLU.

# HAZIRLAYANLAR: DEMET BİLGE ERGÜN ve TİMUR SOYKAN